آیا داروی سیپروترون استات میتواند رشد موهای زائد را در زنان کاهش دهد و بیخطر است؟
بیان مسئله
رحم تیغهدار یکی از ناهنجاریهای مادرزادی رحم است که حدود ۲ تا ۳ درصد از زنان را درگیر میکند و میتواند با بروز مشکلاتی مانند سقط مکرر یا ناباروری همراه باشد. سالهاست این پرسش مطرح است که، برداشتن تیغه با کمک جراحی هیستروسکوپی میتواند شانس بارداری موفق را افزایش دهد یا خیر.
برای پاسخ به این پرسش، «فکتنامه سلامت» در نظر دارد به مرور مقالات علمی بپردازد.
روش کار
نخست با روش PICO، واژگان کلیدی را از قبیل Septum Resection؛ Reproductive و Septate Uterus استخراج کرده و پساز یافتن MeSH terms در پایگاه اطلاعاتی PubMed، به جستوجوی مقالات پرداختیم.
راستیآزمایی: پروژستین از سقط مکرر با علت نامشخص در زنان پیشگیری میکند.
رحم تیغهدار و تصمیمگیری درمانی
تشخیص این ناهنجاری امروزه با روشهای غیرتهاجمی، مانند سونوگرافی ترانسواژینال سهبعدی یا تزریق ماده کنتراست، امکانپذیر است و این روشها میتوانند شکل حفره رحم را بهخوبی نشان دهند و از ورود به جراحی غیرضروری پیشگیری کنند. با این حال، بررسی شواهد نشان میدهد اگر هدف، بهبودی در نتایج باروری و کاهش خطر سقط باشد، جراحی هیستروسکوپیک تیغه رحم یا همان متروپلاستی همچنان مؤثرترین گزینه است.
بسیاری از مطالعات گذشتهنگر گزارش کردهاند زنانی که سابقه سقط مکرر یا ناباروری داشتهاند، پس از جراحی، شانس بارداری طبیعی و زایمان موفق بیشتری داشته و اصلاح ساختار آناتومیک رحم با این روش بهطور مستقیم انجام میشود. با این وجود، نباید فراموش کرد که بیشتر این مطالعات مشاهدهای یا قبل/بعد از جراحی بوده و فاقد طراحی تصادفیسازی و کنترلشده هستند، بنابراین امکان سوگیری (bias) و تأثیر عوامل دیگر وجود دارد و نمیتوان با اطمینان گفت که جراحی برای همه زنان دارای رحم تیغهدار مفید است. بهعلاوه، تنوع در شدت تیغه و روشهای تشخیص باعث میشود نتایج به سختی قابل تعمیم باشند (۱).
تیغه رحم و باروری: شواهد چه میگویند؟
دادههای ۱۵۰۶ زن مبتلا به رحم تیغهدار از ۲۷ مطالعه نشان میدهند که برداشتن تیغه رحم میتواند در برخی گروهها به بهبودی در نتایج بارداری طبیعی کمک کند. در زنانی که سابقه سقط مکرر داشتند، پس از انجام جراحی، احتمال زندهزایی به حدود ۶۶ درصد رسید و خطر سقط نیز بهطور قابل توجهی کاهش یافت. همینطور میزان زایمان زودرس در این گروه کمتر شد. در زنانی که با نازایی اولیه روبهرو بودند، جراحی تیغه رحم با افزایش چشمگیر شانس بارداری و زندهزایی همراه بود و پس از جراحی، حدود ۳۷ درصد توانستند به مرحله زایمان برسند.
با این حال، برای زنانی که قبلاً بارداری موفق داشته و اکنون دچار نازایی ثانویه هستند، شواهد نشان نمیدهد که این جراحی سود مشخصی داشته باشد. در مجموع، نتایج حاکی از آن است که برداشتن تیغه رحم ممکن است برای برخی زنان خصوصاً افراد دچار سقط مکرر یا نازایی اولیه کمککننده باشد، اما برای همه افراد قابل توصیه نیست و هنوز محدودیتهای مطالعات موجود، امکان نتیجهگیری قطعی را محدود میکند (۲).
راستیآزمایی: داروهای گشادکننده عروق، شانس بارداری موفق را در زنان افزایش میدهد
برداشتن تیغه رحم؛ باور رایج زیر ذرهبین
دادههای ۴۶۸ زن مبتلا به رحم تیغهدار حاکی از آن است که برداشتن تیغه رحم تأثیر روشنی بر بهبودی در شانس بارداری یا زندهزایی ندارد. در این تحلیل، احتمال زندهزایی بعد از جراحی تفاوت قابلتوجهی با زنانی که جراحی نکردند، نداشت. نسبت خطر حدود ۰.۸۴ گزارش شد که از نظر آماری معنیدار نبود. همین وضعیت در دیگر شاخصها مانند بارداری بالینی نیز دیده شد. نرخ بروز سقط و زایمان زودرس نیز بین دو گروه تفاوت مشخصی را پیدا نکرد.
نویسندگان مقاله تأکید میکنند که فقط بر اساس ظاهر آناتومیک رحم نمیتوان نتیجه گرفت اصلاح ساختار آن لزوماً به بهبودی در عملکرد باروری منجر میشود. هرچند حجم مطالعات موجود هنوز کم است و انجام پژوهشهای بیشتری لازم است، براساس شواهد فعلی، نمیتوان با قطعیت گفت که برداشتن تیغه رحم شانس باروری را افزایش میدهد و تصمیمگیری درباره انجام یا عدم انجام آن باید با بررسی دقیق شرایط هر فرد انجام شود (۳).
تیغه رحم و بارداری: جراحی چقدر مؤثر است؟
بررسی مرور سیستماتیک کتابخانه کاکرین نشان داد که هیچ مطالعه تصادفیسازیشده و باکیفیت بالا پیدا نشد که بهطور قطعی نشان دهد برداشتن تیغه رحم باعث افزایش زندهزایی میشود. در برخی مطالعات تصادفیسازینشده، زنانی که تیغه رحمشان برداشته شد، گزارش کردند که احتمال بارداری موفق آنها پس از جراحی به حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد رسید، اما این مطالعات محدودیتهای زیادی داشتند و نمیتوان نتیجه آنها را دلیل قطعی برای اثربخشی عمل دانست، زیرا عوامل دیگری نیز ممکن است در بهبود نتایج بارداری نقش داشته باشند.
به دلیل نبود شواهد معتبر، نمیتوان گفت که جراحی در همه زنانِ دارای رحم تیغهدار ضروری یا حتماً مفید است. در حال حاضر، شواهد موجود ضعیف بوده و برای رسیدن به پاسخ قطعی نیاز به انجام پژوهشهایی با طراحی دقیقتر وجود دارد (۴).
راستیآزمایی: انجام ورزشهای عضلات کف لگن میتوانند به بهبودی بیاختیاری ادرار در زنان کمک کنند.
نتیجهگیری
رحم تیغهدار میتواند با بروز مشکلاتی مانند سقط مکرر، ناباروری و زایمان زودرس همراه باشد و برداشتن تیغه رحم در برخی زنان، بهویژه کسانی که سابقه سقط مکرر یا نازایی اولیه دارند، ممکن است شانس بارداری و زایمان موفق را افزایش دهد و خطر سقط و زایمان زودرس را کم کند. با این حال، تاثیر قطعی جراحی برای همه زنان دارای رحم تیغهدار هنوز اثبات نشده و در زنانی که پیش از این بارداری موفق داشته یا با نازایی ثانویه مواجه هستند، شواهد نشان نمیدهد که جراحی تأثیر مشخصی داشته باشد. به همین دلیل، تصمیمگیری درباره انجام جراحی باید بر اساس شرایط فرد، سابقه باروری و مشاوره دقیق با متخصص زنان صورت گیرد و نباید فقط بر اساس ظاهر آناتومیک رحم اقدام کرد.
منابع
۱. Medicine PCotASfR. Evidence-based diagnosis and treatment for uterine septum: a guideline. Fertility and Sterility. 2024;122(2):251-65.
2. Jiang Y, Wang L, Wang B, Shen H, Wu J, He J, et al. Reproductive outcomes of natural pregnancy after hysteroscopic septum resection in patients with a septate uterus: a systematic review and meta-analysis. American Journal of Obstetrics & Gynecology MFM. 2023;5(1):100762.
3. Liu C, Liao Z, Gong X, Chen Y. Does septum resection improve reproductive outcomes for women with a septate uterus? A systematic review and meta-analysis. Frontiers in Endocrinology. 2024;15:1361358.
4. Joosse MI, Kostova EB, Rikken JFW, Mol BWJ, Goddijn M, van Wely M. Septum resection for women of reproductive age with a septate uterus. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2025 (11).
دیدگاهتان را بنویسید