نتیجه بررسی: شواهد ضعیف

آیا مصرف اسپیرولینا در لاغری مؤثر است؟

بیان مسئله

در سال‌های اخیر، مصرف مکمل‌های غذایی طبیعی بیش‌از گذشته مورد توجه افرادی قرار گرفته‌اند که به‌دنبال کاهش وزن هستند. در این میان، برخی ریزجلبک‌ها و ترکیبات طبیعی به‌عنوان گزینه‌هایی معرفی می‌شوند که گفته می‌شود می‌توانند بدون ایجاد عوارض جدی، به کنترل وزن کمک کنند. این موضوع باعث شد پرسش‌هایی درباره میزان اثربخشی واقعی آن‌ها و پشتوانه علمی این ادعاها مطرح شوند.

«فکت‌نامه سلامت» با استفاده از منابع علمی معتبر به این موضوع پرداخته است.

یافته‌ها

اسپیرولینا چیست و چرا وارد بحث لاغری شده است؟

اسپیرولینا (Spirulina) یک ریزجلبک سبز-آبی است که به دلیل محتوای بالای پروتئین (حدود ۶۰–۷۰ درصد وزن خشک)، اسیدهای آمینه ضروری، ویتامین‌ها، مواد معدنی و ترکیبات آنتی‌اکسیدانی شناخته می‌شود. از دهه ۱۹۷۰، اسپیرولینا به‌عنوان یک مکمل غذایی استفاده شده و سازمان‌هایی مانند سازمان جهانی بهداشت (WHO) آن را یک منبع غذایی بالقوه مفید معرفی کرده‌اند [۱]. ورود اسپیرولینا به حوزه لاغری بیشتر به دلیل ترکیب پروتئین بالا، کالری کم و تأثیرات احتمالی آن بر اشتها و متابولیسم بوده است.

شواهد انسانی درباره کاهش وزن

چندین کارآزمایی بالینی تصادفی‌‌سازی‌شده (RCT) تاثیر اسپیرولینا را بر وزن بدن بررسی کرده‌اند. در یک متاآنالیز منتشرشده در سال ۲۰۲۲ که نتایج ۵ کارآزمایی بالینی روی بزرگسالان دارای اضافه‌وزن را بررسی کرده، مصرف اسپیرولینا (معمولاً ۱ تا ۲ گرم در روز، به مدت ۸ تا ۱۲ هفته) با کاهش خفیف اما معنادار وزن بدن و BMI همراه بوده است [۲]. با این حال، مقدار کاهش وزن معمولاً کمتر از ۲ کیلوگرم بوده و از نظر بالینی چشمگیر محسوب نمی‌شود.

اثر بر اشتها و دریافت کالری

یکی از مکانیسم‌های پیشنهادی برای تأثیر اسپیرولینا بر وزن، کاهش اشتهاست. برخی مطالعات نشان داده‌اند که مصرف اسپیرولینا می‌تواند سطح هورمون گرلین (هورمون گرسنگی) را کاهش دهد یا احساس سیری را افزایش دهد [۳]. این مطالعات اغلب از پرسش‌نامه‌های استاندارد اشتها و اندازه‌گیری دریافت کالری استفاده کرده‌اند. با این حال، نتایج یکدست نیست و برخی پژوهش‌ها تفاوت معناداری نسبت به دارونما نشان نداده‌اند.

نقش پروتئین و فیکوسیانین

پروتئین بالای اسپیرولینا می‌تواند به‌طور غیرمستقیم به کنترل وزن کمک کند، زیرا رژیم‌های با پروتئین بالاتر معمولاً احساس سیری بیشتری ایجاد می‌کنند. علاوه بر این، اسپیرولینا حاوی ترکیبی به نام فیکوسیانین است که خاصیت آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی دارد. برخی مطالعات آزمایشگاهی پیشنهاد کرده‌اند که این ترکیب ممکن است بر مسیرهای متابولیک مرتبط با چربی اثر بگذارد [۴]، اما انتقال این نتایج به انسان هنوز قطعی نیست.

یافته‌های مطالعات حیوانی

در مطالعات انجام‌شده روی موش‌ها، مصرف اسپیرولینا با کاهش افزایش وزن ناشی از رژیم پرچرب، کاهش توده چربی و بهبود پروفایل لیپیدی همراه بوده است [۵]. این مطالعات معمولاً کنترل‌شده و با دوزهای مشخص انجام شده‌اند، اما باید توجه داشت که نتایج حیوانی همیشه قابل تعمیم مستقیم به انسان نیستند.

اثر بر متابولیسم و چربی خون

شواهد نسبتاً قوی‌تری وجود دارد که اسپیرولینا می‌تواند باعث کاهش کلسترول LDL و تری‌گلیسرید شود [۶]. بهبود این شاخص‌ها ممکن است به‌طور غیرمستقیم با مدیریت وزن مرتبط باشد، اما کاهش چربی خون الزاماً به معنای کاهش وزن قابل توجه نیست. CDC نیز تأکید می‌کند که بهبود متابولیسم بدون اصلاح سبک زندگی معمولاً به کاهش وزن پایدار منجر نمی‌شود [۷].

محدودیت‌های شواهد موجود

بسیاری از مطالعات انسانی حجم نمونه کوچک، مدت زمان کوتاه و دوزهای متفاوتی از اسپیرولینا داشته‌اند. همچنین در اغلب پژوهش‌ها، اسپیرولینا در کنار رژیم غذایی کنترل‌شده یا تغییر سبک زندگی مصرف شده است، بنابراین جدا کردن اثر خالص آن دشوار است [۲][۳].

ایمنی و عوارض احتمالی

اسپیرولینا به‌طور کلی در دوزهای معمول ایمن تلقی می‌شود، اما گزارش‌هایی از عوارض گوارشی خفیف، سردرد یا واکنش‌های آلرژیک وجود دارد. همچنین در صورت آلودگی محصول به سموم یا فلزات سنگین، خطراتی مطرح است؛ موضوعی که WHO نیز نسبت به کنترل کیفیت مکمل‌ها هشدار داده است [۱].

مقایسه با راهکارهای اثبات‌شده لاغری

در مقایسه با مداخلات اثبات‌شده مانند کاهش کالری دریافتی، فعالیت بدنی منظم و درمان‌های دارویی تأییدشده، اثر اسپیرولینا بر لاغری ضعیف و کم‌دامنه است. هیچ مرجع معتبری اسپیرولینا را به‌عنوان درمان اصلی چاقی توصیه نمی‌کند [۷].

آیا مصرف قرص مورینگا برای لاغر شدن مفید است؟

نتیجه‌گیری

شواهد علمی نشان می‌دهد مصرف اسپیرولینا ممکن است اثر خفیف و محدودی بر کاهش وزن و کنترل اشتها داشته باشد، اما این اثر کوچک و وابسته به شرایط است. بنابراین ادعای «لاغرکننده بودن اسپیرولینا» به‌تنهایی بیش‌ازحد اغراق‌آمیز است و شواهد فعلی برای توصیه آن به‌عنوان راهکار مؤثر لاغری کافی نیست.

منابع

1. World Health Organization. Spirulina: Nutritional and Health Aspects.
2. Moradi S, et al. (2022). The effect of spirulina supplementation on body weight and BMI: A systematic review and meta-analysis. Journal of Dietary Supplements.
3. Zeinalian R, et al. (2017). Effects of spirulina on appetite and weight control in overweight individuals. Appetite.
4. Romay C, et al. (2003). Phycocyanin: a review of properties and applications. Current Protein & Peptide Science.
5. Hwang JH, et al. (2016). Anti-obesity effects of spirulina in high-fat diet–induced obese mice. Nutrition Research.
6. Serban MC, et al. (2016). A systematic review and meta-analysis of the impact of spirulina on lipid profile. Clinical Nutrition.
7. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Healthy Weight, Nutrition, and Physical Activity.