نتیجه بررسی: نادرست

آیا واکسیناسیون کودکان در درازمدت باعث بروز بیماری می‌شود؟

بیان مسئله

در سال‌های اخیر پرسشی میان برخی والدین مطرح شده که «واکسیناسیون کودکان می‌تواند در درازمدت منجر به بروز بیماری شود یا خیر». این ادعا معمولاً بر اساس تجربه‌های فردی یا اطلاعات نادرست مطرح می‌شود.

در این بررسی علمی، «فکت‌نامه سلامت» با استناد به منابع و مراکز علمی معتبر جهانی (سازمان جهانی بهداشت، مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری ایالات متحده و مقالات علمی) این ادعا را ارزیابی می‌کند تا مشخص شود چنین ارتباطی وجود دارد یا خیر.

یافته‌ها

فرآیند اطمینان از ایمنی واکسن

واکسـن‌ها قبل از ورود به برنامه‌های واکسیناسیون، تحت آزمایش‌های سختگیرانه و فازهای بالینی متعدد قرار می‌گیرند. هزاران داوطلب در آزمایش‌های بالینی شرکت کرده و اثربخشی و ایمنی واکسن‌ها با دقت بررسی می‌شوند. پس از ورود واکسن به برنامه‌های ایمن‌سازی، نهادهای سلامت ملی و بین‌المللی با استفاده از سیستم‌های گزارش‌دهی و بررسی رویدادهای نامطلوب واکسن، ایمنی آن‌ها را به‌طور پیوسته زیر نظر می‌گیرند (۱). سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید می‌کند که واکسن‌ها بسیار ایمن بوده و عوارض جانبی آن‌ها اغلب خفیف و موقتی است و عوارض جدی به‌ندرت رخ می‌دهند (۱). این نظارت مستمر نشان می‌دهد واکسن‌ها عموماً سالم و بی‌خطرند.

مقایسه خطر بیماری‌ها و واکسن‌ها

منابع معتبر علمی همگی بر این نکته تأکید دارند که خطر ابتلا به بیماری‌های واگیردار و عوارض ناشی از آن‌ها بسیار بیشتر از خطر خود واکسن است. بیماری‌های قابل پیشگیری با واکسن مانند سرخک، هپاتیت ب و فلج اطفال می‌توانند باعث نابینایی، فلج اندام، آسیب مغزی و حتی مرگ شوند، درحالی‌که واکسن‌ها با پیشگیری از بروز این بیماری‌ها، از ابتلای کودکان محافظت می‌کنند (۱). مطالعات متعددی نشان داده‌اند که فواید واکسیناسیون در پیشگیری از بروز بیماری‌های خطرناک و ناتوان‌کننده بسیار بیشتر از خطرات احتمالی واکسن است (۱). به بیان دیگر، واکسن‌ها با کاهش موارد بیماری‌های جدی، جان کودکان را نجات می‌دهند.

عدم ارتباط واکسن با بیماری‌های مزمن

ده‌ها مطالعه علمی بزرگ و کنترل‌شده نشان داده‌اند که واکسن‌ها باعث بروز بیماری‌های مزمن، مانند آسم، مولتیپل اسکلروزیس که به اختصار ام‌اس (MS) نامیده می‌شود، آرتریت مزمن یا دیابت نوع یک نمی‌شوند (۳). برای نمونه، تحقیقی معتبر از محققان بیمارستان کودکان فیلادلفیا نشان داد هیچ شواهدی مبنی بر ایجاد این بیماری‌ها توسط واکسن‌ها وجود ندارد (۳). یافته‌های این مطالعات حاکی از آن است که کاهش یا حذف واکسیناسیون منجر به بازگشت بیماری‌های قابل پیشگیری می‌شود و نه ابتلا به بیماری به‌دلیل واکسن (۳). بنابراین شواهد علمی قوی این ادعا را تأیید نمی‌کنند که واکسن‌ها در درازمدت، بیماری‌زا هستند.

بررسی ادعا در مورد اوتیسم

یکی از نگرانی‌های رایج این است که واکسن‌ها ممکن است با بروز اختلال اوتیسم مرتبط باشند، درحالی‌که همه منابع علمی و مراکز سلامت جهان این ارتباط را رد کرده‌اند. گزارش اخیر کمیته مشورتی ایمنی واکسن سازمان جهانی بهداشت، پس‌از مرور کامل مطالعات انجام‌شده تا سال ۲۰۲۵، مجدداً نتیجه گرفت که هیچ شواهدی از ارتباط علت و معلولی میان واکسن‌های دوران کودکی و ابتلا به اوتیسم وجود ندارد (۶). در این گزارش آمد که تمام مطالعات معتبر نشان داده‌اند واکسن‌ها هیچ نقشی در ایجاد اوتیسم ندارند و فقط چند مطالعه ضعیف علمی با مشکلات روش‌شناسی، به‌اشتباه چنین ارتباطی را مطرح کرده‌اند (۶).

آلرژی‌ها و بیماری‌های خودایمنی

گاهی تصور می‌شود واکسن‌ها ممکن است باعث تحریک سیستم ایمنی شده و در بلندمدت به بروز آلرژی‌ها یا بیماری‌های خودایمنی بی‌انجامند. با این حال، شواهد علمی نشان می‌دهد این نگرانی بی‌اساس است. مطالعات بزرگ و کنترل‌شده نشان داده‌اند واکسن‌ها هیچ ارتباطی با افزایش آسم، آلرژی یا بیماری‌های خودایمنی در کودکان ندارند (۳). برعکس، پژوهشگران توضیح داده‌اند نظریه‌های مطرح مانند فرضیه بهداشت یا شباهت مولکولی واکسن‌ها با پروتئین‌های بدن، قابل تأیید نبوده و نتایج مطالعات معتبر برخلاف این فرضیات هستند (۳).

مواد تشکیل‌دهنده واکسن‌ها

نگرانی دیگر مربوط به مواد تشکیل‌دهنده واکسن‌ها مانند نمک‌های آلومینیوم است که به‌عنوان کمک‌گزار ایمنی استفاده می‌شوند، یا تیومرسال (Thiomersal) که یک ترکیب پرتیومرکوریال بوده و در گذشته به کار می‌رفته است. شواهد علمی گسترده نشان می‌دهند که مقادیر اندک آلومینیوم مورد استفاده در واکسن‌ها هیچ ارتباطی با ابتلا به بیماری مزمن ندارد (۶). برای مثال، یک مطالعه بزرگ روی کودکان دانمارکی متولدین سال‌های ۱۹۹۷ تا ۲۰۱۸، داده‌های مربوط به مواجهه با واکسن‌های حاوی آلومینیوم و ابتلا به ۵۰ نوع بیماری مزمن را، از جمله اختلالات عصبی، بررسی کرد و هیچ ارتباط معناداری را میان آن‌ها نیافت (۶). هم‌چنین واکسن‌هایی که زمانی حاوی تیومرسال بودند، پس‌از حذف این ماده، با هیچ‌گونه افزایشی در بروز اوتیسم یا مشکلات سلامت همراه نبودند. به‌طور کلی، شواهد نشان می‌دهد حجم بسیار کم مواد افزودنی در واکسن‌ها آسیبی به سلامت بلندمدت نمی‌رساند (۶).

نظارت پس از واکسیناسیون

حتی پس از تزریق واکسن نیز نظام‌های نظارتی مختلف مانند سیستم گزارش واکنش‌های نامطلوب واکسن در آمریکا رخدادهای ظاهراً مرتبط با واکسن را ثبت و بررسی می‌کنند. آنالیز این داده‌ها نشان داد که واکسن‌ها باعث بروز بیماری‌های مزمنی مانند ام‌اس یا آلرژی نمی‌شوند (۲). در موارد بسیار نادری که واکنش جدی واقعی شناسایی شد، مانند التهاب قلب پس از واکسن کووید، تعداد موارد بسیار کم بوده و هیچ ارتباط بلندمدتی با بیماری مزمن نداشت (۲). این نظارت‌ها نیز بر بی‌خطر بودن کلی واکسیناسیون صحه می‌گذارند.

نقش واکسن در ایجاد ایمنی

واکسـن‌ها با شبیه‌سازی عفونت، بدون ایجاد بیماری واقعی، سیستم ایمنی را آموزش می‌دهند تا در مواجهه با عامل بیماری‌زا در آینده آماده باشند. به عبارت دیگر، فقط دو روش مطمئن برای کسب ایمنی اختصاصی وجود دارد که شامل ابتلای طبیعی یا واکسیناسیون است. پژوهشگران تأکید کرده‌اند که داشتن یک رژیم غذایی سالم و ورزش منظم به‌تنهایی برای پیشگیری از ابتلا به عفونت‌های خاص کافی نیست و واکسیناسیون امن‌ترین روش برای ایجاد ایمنی مورد نیاز محسوب می‌شود (۲).

همپوشانی زمانی و سوءبرداشت‌ها

گاهی والدین تغییراتی را در سلامت کودک مانند تشخیص اوتیسم یا تب‌های تکرارشونده همزمان با زمان واکسیناسیون مشاهده کرده و تصور می‌کنند واکسن، علت آن است. درحالی‌که مطالعات نشان دادند این همپوشانی زمانی، معمولاً تصادفی است. برای مثال، تشخیص اوتیسم غالباً در سنی مطرح می‌شود که تزریق واکسن‌ها انجام می‌گیرد، اما هیچ ارتباط علت و معلولی میان این دو وجود ندارد (۵). در نتیجه، متخصصان توصیه می‌کنند والدین را آگاه کنیم که یافته‌های علمی قوی تأیید نمی‌کنند که واکسن موجب بروز این مشکلات بلندمدت می‌شود.

جمع‌بندی مطالعات و دیدگاه منابع

در نهایت، تمامی مراکز معتبر سلامت و مطالعات علمی در جهان به یک نتیجه مشترک رسیده‌اند که فواید واکسیناسیون بسیار بیشتر از خطرات آن است و هیچ شواهدی وجود ندارد مبنی بر این‌که واکسن‌ها در درازمدت باعث بروز بیماری مزمن می‌شوند (۳، ۶). بنابراین، واکسن‌ها با پیشگیری از بروز بیماری‌های خطرناک جان کودکان را نجات داده‌اند و هیچ نشانه معتبری دال بر آسیب درازمدت آن‌ها وجود ندارد (۱، ۳).

راستی‌آزمایی: ترکیبات موجود در واکسن‌ها منجر به عقیمی افراد می‌شود.

نتیجه‌گیری

با توجه به شواهد علمی و بررسی منابع معتبر مشخص می‌شود، این ادعا که «واکسیناسیون کودکان در درازمدت باعث بروز بیماری می‌شود»، نادرست است. واکسن‌ها تحت بررسی‌های دقیق قرار دارند، عوارض آن‌ها معمولاً خفیف است و در عوض، از بروز بیماری‌های جدی و کشنده پیشگیری می‌کنند. بنابراین، با توجه به منافع فراوان واکسیناسیون، این ادعا رد شده و ادامه واکسیناسیون کودکان با قاطعیت توصیه می‌شود.

منابع

[۱] WHO – Vaccines and immunization: Vaccine safety. Newsroom Q&A, September 23, 2025.

[2] Vaccine Education Center, Children’s Hospital of Philadelphia – Vaccine Safety and Your Family, October 2024.

[3] Offit PA et al., Pediatrics 2003, based on Children’s Hospital of Philadelphia press release.

[4] AAAAI – Vaccines: The Myths and The Facts.

[5] CDC – Questions Parents May Ask about Vaccines, NCIRD, August 9, 2024.

[6] WHO – GACVS Statement on Vaccines and Autism, December 11, 2025.