آیا داروی سیپروترون استات میتواند رشد موهای زائد را در زنان کاهش دهد و بیخطر است؟
بیان مسئله
ویتامین «د» یکی از ریزمغذیهای کلیدی در بدن است که نقش مهمی را در تنظیم متابولیسم کلسیم، سلامت استخوانها و عملکرد سیستم ایمنی ایفا میکند. برخلاف بسیاری از ویتامینها، منبع اصلی تأمین آن نه صرفاً رژیم غذایی، بلکه تابش مستقیم نور خورشید بر پوست است که فرایند سنتز این ویتامین را فعال میسازد. همین ویژگی باعث شده که میزان دسترسی افراد به نور خورشید، فصول سال، عرض جغرافیایی و سبک زندگی، همگی بر سطح این ویتامین در بدن تأثیرگذار باشند.
در ماههای سرد سال، بهویژه در مناطقی با زمستانهای طولانی و کمنور، نگرانیهایی درباره کاهش سطح ویتامین «د» در جمعیت عمومی مطرح میشود. با توجه به این زمینه، پرسش اصلی آن است که در فصل زمستان، استفاده از مکملهای «د» برای حفظ سلامت عمومی، ضروری تلقی میشود یا خیر.
در این مطلب از «فکتنامه سلامت»، به مرور شواهد علمی و راهنماهای بالینی معتبر پرداخته خواهد شد تا تصویر روشنتری از این موضوع ارائه شود.
آیا مصرف روتین قرصهای مکمل ویتامین D، امگا-۳ و منیزیم، نیاز بدن انسان است؟
روش کار
نخست با روش PICO، واژگان کلیدی را از قبیل: Vitamin D supplementation؛ Seasonal variation و Winter season استخراج کرده و پساز یافتن MeSH terms در پایگاه اطلاعاتی PubMed، به جستوجوی مقالات پرداختیم.
نجات ویتامین «د» در زمستان بیخورشید
یک پژوهش در قطب جنوب با هدف بررسی نقش مکمل ویتامین «د» و توانایی ساخت آن در شرایط عدم دریافت نور خورشید در مدت ۵ ماه بر ۵۵ فرد سالم و نسبتا جوان، انجام شد. این افراد بهصورت تصادفی به گروه یک: ۲۰۰۰ واحد بینالمللی در روز، گروه دو: ۱۰۰۰ واحد بینالمللی در روز، گروه سه: ۴۰۰ واحد بینالمللی در روز و در نهایت گروه چهار بدون دریافت مکمل تقسیمبندی شدند. نمونههای خون افراد تقریباً هر دو ماه در طول زمستان جمعآوری شدند.
نتایج نشان دادند افرادی که مکمل ویتامین «د» را دریافت کردند، سطح خونی آن در محدوده طبیعی حفظ شد، درحالیکه گروه بدون مکمل دچار کاهش شدید سطح این ویتامین شدند؛ کاهشی که میتواند خطر بروز مشکلات استخوانی، ضعف عضلانی و اختلالات ایمنی را افزایش دهد. نقطه قوت این تحقیق، طراحی بالینی و شرایط خاص بدون نور خورشید بود، اما محدودیتهایی مانند جمعیت کوچک و خاص و مدت زمان محدود باعث میشود نتایج آن برای همه جمعیتها قابل تعمیم نباشد. بنابراین، نیاز به انجام بررسیهای بیشتر وجود دارد و نمیتوان با قطعیت گفت که برای همه افراد لازم است (۱).
آیا مصرف مکملهای ویتامینی همیشه مفید هستند و هیچ عوارضی ندارند؟
ویتامین «د»؛ سپر استخوانها در زمستان
همسو با یافتههای فوق، مطالعهای در آلمان روی ۵۵ فرد سالم بزرگسال نشان داد مصرف روزانه آن همراه با کلسیم در زمستان میتواند مانع از کاهش فصلی تراکم استخوان شود. در سال اول پژوهش که هیچ مکملی به افراد داده نشد، تراکم استخوان در ستون فقرات و گردن ران بین ۰.۳ و ۰.۹ درصد کاهش یافت، اما در سال دوم، گروهی که روزانه ۵۰۰ واحد بینالمللی و ۵۰۰ میلیگرم کلسیم دریافت کردند، نهتنها کاهش نداشتند بلکه افزایش مختصر تراکم استخوان هم مشاهده شد، درحالیکه گروه بدون مکمل همان الگوی کاهش زمستانی را ادامه داد.
نتایج از نظر علمی قابل اتکا هستند، زیرا طراحی کارآزمایی بالینی و پیگیری دوساله داشتند، هرچند جمعیت کوچک و محدودیت جغرافیایی باعث میشود نتایج به همه افراد قابل تعمیم نباشد (۲).
راستیآزمایی: ویتامین D در مدیریت بالینی علایم بیماری مزمن انسدادی ریه موثر است.
ویتامین «د» ناجی نوجوانان در زمستان
مطالعهای در فرانسه روی ۵۴ نوجوان پسر ۱۳ تا ۱۶ سال انجام شد و به مدت ۱۸ ماه آنها را پیگیری کرد تا وضعیت این ویتامین و عملکرد هورمون پاراتیروئید در تابستان و زمستان بررسی شود. نتایج نشان دادند که سطح ویتامین «د» در تابستان حدود ۵۲ تا ۷۲ نانومول بر لیتر بود، اما در زمستان به شدت کاهش یافت و به حدود ۲۰ نانومول بر لیتر رسید، بهطوریکه بیشاز ۷۰ درصد نوجوانان دچار کمبود شدید شدند. همزمان، سطح هورمون پاراتیروئید در زمستان افزایش یافت که نشانه فشار بر بدن برای حفظ کلسیم استخوانهاست.
در ادامه این پژوهش، به گروهی از نوجوانان سه بار در زمستان هر بار ۱۰۰,۰۰۰ واحد بینالمللی ویتامین «د» داده شد و نتیجه آن بود که سطح ویتامین آنها در زمستان حدود ۵۵ نانومول بر لیتر باقی ماند، مشابه تابستان، و میزان هورمون پاراتیروئید نیز ثابت ماند. در مقابل، گروه کنترل بدون مکمل، دچار افت شدید سطح ویتامین «د» و افزایش معنیدار هورمون پاراتیروئید شد. این نتایج با طراحی کارآزمایی بالینی و اندازهگیریهای مکرر قابل اتکا هستند، هرچند محدودیتهایی مانند جمعیت کوچک و خاص و تمرکز بر یک منطقه وجود دارد و باید برای دیگر گروهها بررسیهای بیشتر انجام شوند (۳).
راستیآزمایی: ویتامین دی باعث پیشگیری از عود علائم در بیماران مبتلا به ام.اس. میشود.
ویتامین «د» همراه سالمندان در زمستان
پژوهشی روی گروهی از زنان سالمند انجام شد تا بررسی کند مصرف مکملهای ویتامین D2 و D3 در تابستان و زمستان چه اثری بر سطح ویتامین «د» خون دارد. یافتهها نشان دادند که سطح این ویتامین در زمستان بهطور طبیعی کاهش مییابد و بسیاری از زنان دچار کمبود آن میشوند. اما وقتی مکمل مصرف شد، تفاوت چشمگیری دیده شد. برای نمونه، زنانی که ویتامین D3 دریافت کردند، توانستند سطح ویتامین خونشان را در محدوده طبیعی نگه دارند و از افت زمستانی جلوگیری کنند، درحالیکه ویتامین D2 اثر ضعیفتری داشت و نتوانست به همان اندازه مؤثر باشد، این یعنی بدن سالمندان در زمستان بهطور ویژه به کمک نیاز دارد و ویتامین D3 بهترین گزینه برای جبران کمبود است.
به زبان ساده، این تحقیق نشان میدهد که اگر سالمندان در زمستان مکمل ویتامین D3 را مصرف کنند، میتوانند از ابتلا به مشکلات ناشی از کمبود آن، مانند ضعف استخوانها و افزایش خطر پوکی استخوان پیشگیری کنند. البته باید توجه داشت که مطالعه روی جمعیت محدودی انجام شد و نتایج برای همه گروهها قابل تعمیم نبود، اما شواهد قوی را برای ضرورت مصرف مکمل در این فصل ارائه میدهد (۴).
نتیجهگیری
سطح ویتامین «د» در زمستان، به دلیل نبود یا کمبود نور خورشید، در بدن کاهش پیدا کرده و این افت میتواند مشکلاتی را مانند ضعف استخوان، کاهش قدرت عضلات و اختلال در سیستم ایمنی ایجاد کند. مطالعات نشان دادند که مصرف مکمل این ویتامین در این فصل میتواند سطح آن را در محدوده طبیعی نگه دارد و مانع از بروز پیامدهای منفی شود.
البته بیشتر این تحقیقات روی گروههای کوچک و شرایط خاص انجام شدند، بنابراین نمیتوان نتایج را به همه افراد تعمیم داد و انجام مطالعات بیشتر ضرورت دارد. با این حال، مصرف مکمل ویتامین «د» در زمستان، بهویژه برای گروههای آسیبپذیر مانند سالمندان و نوجوانان، میتواند بسیار مفید و محافظتی باشد.
منابع
۱. Smith SM, Gardner KK, Locke J, Zwart SR. Vitamin D supplementation during Antarctic winter2. The American Journal of Clinical Nutrition. 2009;89(4):1092-8.
2. Meier C, Woitge HW, Witte K, Lemmer B, Seibel MJ. Supplementation With Oral Vitamin D3 and Calcium During Winter Prevents Seasonal Bone Loss: A Randomized Controlled Open‐Label Prospective Trial*. Journal of Bone and Mineral Research. 2009;19(8):1221-30.
3. Guillemant J, Le HT, Maria A, Allemandou A, Pérès G, Guillemant S. Wintertime Vitamin D Deficiency in Male Adolescents: Effect on Parathyroid Function and Response to Vitamin D3 Supplements. Osteoporosis International. 2001;12(10):875-9.
4. Rapuri PB, Gallagher JC, Haynatzki G. Effect of Vitamins D2 and D3 Supplement Use on Serum 25OHD Concentration in Elderly Women in Summer and Winter. Calcified Tissue International. 2004;74(2):150-6.
دیدگاهتان را بنویسید