صفر تا صد واکسن آنفلوآنزای روسی را اینجا بخوانید
بررسی ترکیبات، میزان اثربخشی، گروه‌های هدف، عوارض احتمالی و نکات ضروری پیش از تزریق واکسن FLU M
با نزدیک شدن به فصل شیوع بیماری‌های تنفسی، واکسیناسیون علیه آنفلوانزا یکی از مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری از ابتلا و کاهش عوارض این بیماری به شمار می‌رود. در این میان، واکسن «فلو-ام» (FLU M)، محصول روسیه، یکی از واکسن‌های غیرفعال‌شده آنفلوانزاست که برای ایجاد ایمنی در برابر سویه‌های مشخصی از ویروس این بیماری طراحی شده است.
واکسن فلو-ام برای افراد بالای ۶ ماه قابل استفاده است و با تحریک سیستم ایمنی، بدن را برای مقابله با ویروس آنفلوانزا آماده می‌کند. با این حال، دریافت واکسن باید با توجه به شرایط سنی، وضعیت سلامت و سابقه پزشکی افراد انجام شود.
واکسن فلو-ام چگونه عمل می‌کند؟
فلو-ام یک واکسن غیرفعال‌شده از نوع «اسپلیت» یا ویروس شکسته‌شده است که حاوی آنتی‌ژن‌های تصفیه‌شده ویروس آنفلوانزای نوع A، شامل زیرگونه‌های H1N1 و H3N2، و نوع B است.
این واکسن از اجزای ویروس‌های غیرفعال‌شده تهیه می‌شود و به همین دلیل نمی‌تواند باعث ابتلای فرد به بیماری آنفلوانزا شود.
پس از تزریق، سیستم ایمنی بدن تحریک شده و شروع به تولید پادتن‌های اختصاصی علیه ویروس آنفلوانزا می‌کند. طبق اطلاعات سازنده، پاسخ ایمنی طی حدود ۸ تا ۱۲ روز پس از واکسیناسیون شکل می‌گیرد و ایمنی ایجادشده می‌تواند تا ۱۲ ماه باقی بماند.
البته تزریق واکسن به معنای محافظت صددرصدی در برابر بیماری نیست، اما می‌تواند احتمال ابتلا و بروز اشکال شدیدتر آنفلوانزا را کاهش دهد.
از آنجا که ویروس آنفلوانزا به‌طور مداوم تغییر می‌کند، ترکیب سویه‌های موجود در واکسن نیز هر سال با توجه به وضعیت گردش ویروس و توصیه‌های سازمان جهانی بهداشت به‌روزرسانی می‌شود. به همین دلیل، واکسیناسیون سالانه برای حفظ محافظت در برابر سویه‌های در گردش اهمیت دارد.
چه کسانی می‌توانند واکسن فلو-ام دریافت کنند؟
واکسن فلو-ام برای کودکان از ۶ ماهگی، نوجوانان، بزرگسالان و سالمندان در نظر گرفته شده است.
واکسیناسیون به‌ویژه برای سالمندان بالای ۶۰ سال، کودکان در سنین پیش‌دبستانی و مدرسه، زنان باردار، افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن قلبی و ریوی، اختلالات متابولیک و چاقی و همچنین افراد شاغل در مشاغل پرتماس با جمعیت توصیه شده است.
کارکنان مراکز درمانی، مراکز آموزشی، حمل‌ونقل، خدمات عمومی و اجتماعی و افرادی که به دلیل شرایط شغلی در معرض تماس گسترده با دیگران قرار دارند نیز از گروه‌هایی هستند که واکسیناسیون برای آن‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.
نکته مهم اینکه برای کودکان و نوجوانان زیر ۱۸ سال و همچنین زنان باردار، تنها نوع بدون ماده نگهدارنده واکسن فلو-ام باید استفاده شود.
میزان و تعداد دوز واکسن در سنین مختلف
میزان تزریق واکسن فلو-ام با توجه به سن و سابقه واکسیناسیون افراد متفاوت است.
طبق دستورالعمل اختصاصی این واکسن، برای کودکان ۶ تا ۱۱ ماهه، دو نوبت تزریق ۰٫۲۵ میلی‌لیتری با فاصله حداقل چهار هفته در نظر گرفته شده است.
در کودکان ۱۲ تا ۳۵ ماهه نیز مقدار هر دوز ۰٫۲۵ میلی‌لیتر است که با توجه به سابقه دریافت واکسن آنفلوانزا، در یک یا دو نوبت تزریق می‌شود.
برای کودکان ۳ تا ۸ سال، مقدار هر دوز به ۰٫۵ میلی‌لیتر افزایش می‌یابد. در این گروه سنی نیز تعداد نوبت‌ها به سابقه واکسیناسیون بستگی دارد.
کودکانی که کمتر از ۹ سال دارند و برای نخستین بار واکسن آنفلوانزا دریافت می‌کنند، به دو نوبت تزریق با فاصله حداقل چهار هفته نیاز دارند.
برای افراد ۹ ساله و بالاتر، برنامه معمول واکسیناسیون شامل یک نوبت تزریق ۰٫۵ میلی‌لیتری است.
واکسن فلو-ام باید توسط کادر درمان و از راه تزریق عضلانی استفاده شود. محل تزریق معمولاً در بزرگسالان عضله بازو و در شیرخواران عضله ران است. تزریق داخل وریدی این واکسن ممنوع است.
آیا زنان باردار و شیرده می‌توانند واکسن بزنند؟
زنان باردار در مقایسه با سایر افراد ممکن است بیشتر در معرض عوارض ناشی از ابتلا به آنفلوانزا قرار بگیرند؛ ازاین‌رو واکسیناسیون در دوران بارداری اهمیت ویژه‌ای دارد.
تأکید شده است که واکسن غیرفعال‌شده آنفلوانزا با فرمولاسیون بدون ماده نگهدارنده می‌تواند در دوران بارداری مورد استفاده قرار گیرد و واکسیناسیون در فصل شیوع آنفلوانزا، صرف‌نظر از سن بارداری، توصیه شده است.
با این حال، تصمیم‌گیری درباره تزریق باید با ارزیابی پزشک و در نظر گرفتن وضعیت سلامت مادر و خطرات احتمالی بیماری انجام شود.
درباره دوران شیردهی نیز بر اساس تجربه استفاده از واکسن‌های غیرفعال‌شده آنفلوانزا، اثر زیان‌آوری بر کودک شیرخوار گزارش نشده است. با وجود این، توصیه می‌شود مادران شیرده پیش از تزریق با پزشک مشورت کنند.
چه افرادی نباید واکسن فلو-ام دریافت کنند؟
با وجود مزایای واکسیناسیون، تزریق فلو-ام برای برخی افراد ممنوع است یا باید تا زمان مناسب به تعویق بیفتد.
بر اساس دستورالعمل سازنده، افرادی که سابقه واکنش آلرژیک شدید به اجزای واکسن، پروتئین تخم‌مرغ یا واکسن‌های قبلی آنفلوانزا دارند، نباید بدون ارزیابی تخصصی این فرآورده را دریافت کنند.
همچنین افرادی که پس از واکسیناسیون قبلی دچار واکنش شدید، از جمله تب بالای ۴۰ درجه یا تورم و قرمزی گسترده در محل تزریق شده‌اند، باید پیش از دریافت مجدد واکسن از نظر پزشکی بررسی شوند.
در موارد ابتلا به بیماری حاد یا تشدید بیماری مزمن، ممکن است واکسیناسیون تا زمان بهبودی یا کنترل بیماری به تعویق بیفتد. البته ابتلا به عفونت خفیف لزوماً مانع واکسیناسیون نیست و تصمیم نهایی بر عهده پزشک خواهد بود.
تزریق این واکسن برای کودکان زیر ۶ ماه مجاز نیست. همچنین نوع حاوی ماده نگهدارنده آن نباید برای زنان باردار و افراد زیر ۱۸ سال استفاده شود.
چه نکاتی باید پیش از تزریق به پزشک اطلاع داده شود؟
افرادی که سابقه اختلالات انعقاد خون، تشنج ناشی از تب، ضعف سیستم ایمنی یا بیماری‌های مزمن دارند، باید پیش از واکسیناسیون وضعیت خود را با پزشک در میان بگذارند.
سابقه ابتلا به سندرم گیلن‌باره، به‌ویژه اگر این اختلال عصبی ظرف شش هفته پس از تزریق واکسن آنفلوانزا رخ داده باشد، از دیگر مواردی است که نیازمند بررسی پزشکی است.
همچنین مصرف برخی داروها، از جمله داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی و کورتیکواستروئیدها، ممکن است پاسخ ایمنی بدن به واکسن را کاهش دهد.
افراد دارای نقص ایمنی، از جمله مبتلایان به HIV، ممکن است بتوانند این واکسن را دریافت کنند؛ با این حال، میزان محافظت ایجادشده در بدن آن‌ها احتمالاً کمتر از افراد دارای سیستم ایمنی طبیعی خواهد بود.
واکسن فلو-ام می‌تواند با بسیاری از واکسن‌های دیگر در یک روز تزریق شود؛ اما برای واکسن سل (BCG) فاصله یک‌ماهه در نظر گرفته شده است. برنامه تزریق هم‌زمان واکسن‌ها باید با نظر پزشک و مطابق دستورالعمل‌های معتبر واکسیناسیون انجام شود.
عوارض احتمالی واکسن فلو-ام چیست؟
مانند سایر واکسن‌ها، فلو-ام نیز ممکن است در برخی افراد عوارضی ایجاد کند، هرچند همه دریافت‌کنندگان با این عوارض مواجه نمی‌شوند.
شایع‌ترین واکنش‌ها شامل درد، قرمزی، حساسیت یا تورم محل تزریق، سردرد، خستگی، تب خفیف، لرز و گاهی دردهای عضلانی و مفصلی است.
در کودکان، قرمزی و درد محل تزریق از واکنش‌های بیشتر گزارش‌شده هستند و در برخی گروه‌های سنی افزایش دمای بدن نیز ممکن است رخ دهد.
در بزرگسالان، علاوه بر عوارض موضعی، علائمی مانند سردرد، ضعف و لرز گزارش شده است. برخی واکنش‌های کمتر شایع یا نادر نیز شامل ناراحتی‌های گوارشی، سرگیجه، علائم تنفسی و واکنش‌های حساسیتی هستند.
بر اساس اطلاعات بروشور، بیشتر واکنش‌های خفیف تا متوسط معمولاً در روز تزریق یا سه روز نخست ظاهر شده و طی یک تا سه روز بدون نیاز به درمان خاص برطرف می‌شوند.
با این حال، بروز واکنش آلرژیک شدید هرچند بسیار نادر، نیازمند اقدام فوری پزشکی است.
افت شدید فشار خون، تنگی نفس، تورم صورت، لب‌ها، زبان یا گلو و اختلال در تنفس یا بلع از علائم هشداردهنده محسوب می‌شوند که در صورت مشاهده آن‌ها باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.
در بروشور تأکید شده است که واکنش‌های آلرژیک شدید پس از تزریق واکسن‌ها و داروهای تزریقی ممکن است با فراوانی کمتر از یک مورد در هر ۱۰ هزار نفر رخ دهند.
به همین دلیل، دریافت‌کنندگان فلو-ام باید پس از تزریق به مدت ۳۰ دقیقه در مرکز واکسیناسیون و تحت نظارت کادر درمان باقی بمانند.
ترکیبات واکسن فلو-ام؛ تفاوت نوع دارای ماده نگهدارنده و بدون آن
ماده مؤثر این واکسن شامل آنتی‌ژن هماگلوتینین سه سویه ویروس آنفلوانزا، یعنی A(H1N1)، A(H3N2) و نوع B است.
در هر دوز ۰٫۵ میلی‌لیتری، ۱۵ میکروگرم از آنتی‌ژن هر یک از این سه سویه وجود دارد.
فلو-ام در دو نوع دارای ماده نگهدارنده و بدون ماده نگهدارنده عرضه می‌شود. نوع دارای ماده نگهدارنده حاوی «تیومرسال» است، درحالی‌که فرمولاسیون فاقد این ماده برای کودکان، نوجوانان و زنان باردار در نظر گرفته شده است.
این واکسن با استفاده از ویروس‌های تکثیرشده در تخم‌مرغ جنین‌دار تهیه می‌شود و ممکن است مقدار بسیار اندکی از پروتئین تخم‌مرغ در آن باقی مانده باشد؛ موضوعی که برای بررسی سوابق حساسیت افراد اهمیت دارد.
شرایط نگهداری واکسن چگونه است؟
حفظ کیفیت و اثربخشی واکسن به رعایت شرایط صحیح نگهداری و حمل‌ونقل وابسته است.
بر اساس دستورالعمل سازنده، فلو-ام باید در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد و در یخچال نگهداری شود. انجماد واکسن ممنوع است، زیرا می‌تواند کیفیت فرآورده را تحت تأثیر قرار دهد.
همچنین واکسن‌هایی که تاریخ مصرف آن‌ها گذشته، بسته‌بندی آسیب‌دیده دارند، ظاهر محلول آن‌ها تغییر کرده یا شرایط نگهداری مناسب برای آن‌ها رعایت نشده است، نباید استفاده شوند.
آمپول‌ها و ویال‌های تک‌دوزی پس از باز شدن قابل نگهداری نیستند. ویال‌های چنددوزی بازشده نیز باید مطابق دستورالعمل سازنده در یخچال نگهداری و فقط در همان روز کاری استفاده شوند.
ضرورت واکسیناسیون سالانه برای پیشگیری از آنفلوانزا
آنفلوانزا یک بیماری ویروسی مسری است که معمولاً با تب ناگهانی، دردهای عضلانی، سردرد، ضعف، سرفه، گلودرد و آبریزش بینی همراه است و در برخی افراد می‌تواند به عوارض جدی منجر شود.
این بیماری از طریق ذرات تنفسی منتقل می‌شود و به‌ویژه در فصل‌های سرد سال قابلیت گسترش سریع در جامعه را دارد.
با توجه به تغییرات مداوم ویروس آنفلوانزا، دریافت واکسن متناسب با سویه‌های در گردش هر فصل اهمیت دارد.
واکسن فلو-ام نیز همانند سایر واکسن‌های آنفلوانزا، محافظت کامل و قطعی در برابر بیماری ایجاد نمی‌کند؛ با این حال، واکسیناسیون می‌تواند یکی از اقدامات مؤثر برای کاهش خطر ابتلا و پیامدهای ناشی از آنفلوانزا باشد.
در نهایت، انتخاب واکسن مناسب، تعیین تعداد دوزهای موردنیاز و بررسی موارد منع مصرف باید بر اساس سن، وضعیت سلامت، سابقه واکسیناسیون و نظر پزشک انجام شود.
دیدگاهتان را بنویسید