از مرگ مشکوک یک کارمند آزمایشگاه تا واکنش‌های جهانی

طاعون ریوی در روسیه؛ آخرین اخبار درباره این موضوع چه می‌گویند؟

در روزهای اخیر، انتشار خبر مرگ مشکوک یک کارمند جوان در یکی از مراکز تحقیقاتی مرتبط با بیماری طاعون در منطقه سیبری روسیه، موجی از نگرانی‌ها و واکنش‌ها را در رسانه‌های بین‌المللی و نهادهای بهداشتی جهان ایجاد کرده است. گزارش‌های اولیه حاکی از آن بود که این کارمند احتمالاً هنگام انجام فعالیت‌های آزمایشگاهی در معرض عامل بیماری‌زای طاعون قرار گرفته و در پی ابتلا به یک بیماری شدید تنفسی جان باخته است. انتشار این خبر و گزارش‌هایی درباره قرنطینه یا تحت نظر قرار گرفتن نزدیک به ۲۰۰ نفر، احتمال وقوع یک حادثه آزمایشگاهی و شیوع طاعون ریوی را در کانون توجه رسانه‌ها قرار داد.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، فرد جان‌باخته داریا شیپیلووا (Darya Shipilova)، کارمند ۲۸ ساله مؤسسه تحقیقات ضدطاعون ایرکوتسک در سیبری روسیه بوده است که روز جمعه ۱۰ مهر ۱۴۰۵ (۲ اکتبر ۲۰۲۶) در بیمارستانی در شهر شِلِخوف، واقع در نزدیکی ایرکوتسک، جان خود را از دست داده است. برخی رسانه‌های محلی روسیه با استناد به منابع غیررسمی مدعی شده‌اند که او هنگام فعالیت در آزمایشگاه، به دنبال شکستن یک لوله آزمایش حاوی عوامل بیماری‌زا، احتمالاً در معرض باکتری عامل طاعون قرار گرفته است. بااین‌حال، این روایت تاکنون از سوی مقام‌های رسمی روسیه تأیید نشده است.

در مقابل، سازمان فدرال نظارت بر بهداشت و حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان روسیه، موسوم به روس‌پوترب‌نادزور (Rospotrebnadzor)، اعلام کرده است که علت مرگ این کارمند، ذات‌الریه یا پنومونی با منشأ نامشخص بوده و بررسی نمونه‌های آزمایشگاهی او هیچ نشانه‌ای از میکروارگانیسم‌های مرتبط با فعالیت حرفه‌ای وی را نشان نداده است. مقام‌های روسیه همچنین وقوع حادثه مرتبط با عوامل بیماری‌زای خطرناک در این مؤسسه را رد کرده و وضعیت بهداشتی منطقه را پایدار توصیف کرده‌اند.

باوجود این توضیحات، انتشار گزارش‌هایی درباره اقدامات احتیاطی در مراکز درمانی، تحت نظر قرار گرفتن افراد مرتبط با کارمند جان‌باخته و ابهام درباره علت دقیق بیماری او، باعث شده است موضوع از سطح یک حادثه محلی فراتر برود. وزارت خارجه آمریکا و مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های این کشور (CDC) از بررسی و پایش وضعیت خبر داده‌اند، دونالد ترامپ برای کمک به روسیه اعلام آمادگی کرده و برخی کشورها از جمله اندونزی اقدامات نظارتی خود را در مبادی ورودی افزایش داده‌اند. در ایران نیز وزارت بهداشت اعلام کرده است که هنوز گزارش یا هشدار رسمی از طریق سازوکارهای بین‌المللی درباره وقوع طاعون در روسیه دریافت نکرده است.

در شرایطی که علت قطعی مرگ این کارمند همچنان روشن نیست و گزارش‌های رسمی و رسانه‌ای درباره جزئیات حادثه تفاوت‌هایی دارند، مجله اینترنتی «فکت‌نامه سلامت» تازه‌ترین اخبار، مواضع نهادهای رسمی، گزارش‌های رسانه‌های معتبر و یافته‌های علمی مرتبط با این رویداد را گردآوری می‌کند و اطلاعات جدید و قابل استناد را در همین صفحه به‌روزرسانی خواهد کرد. هدف از این گزارش، ارائه تصویری روشن از آنچه تاکنون مشخص شده، بررسی ادعاهای مطرح‌شده و تفکیک شواهد تأییدشده از احتمالات و گمانه‌زنی‌ها است.

طاعون چیست و چرا احتمال وقوع طاعون ریوی نگران‌کننده است؟

طاعون (Plague) یک بیماری عفونی باکتریایی است که عامل آن باکتری یرسینیا پستیس (Yersinia pestis) است. این باکتری به‌طور طبیعی در برخی جمعیت‌های جانوری، به‌ویژه جوندگان وحشی و کک‌های وابسته به آن‌ها، گردش دارد و در شرایط مشخص می‌تواند به انسان منتقل شود. طاعون از گذشته‌های دور یکی از بیماری‌های مهم در تاریخ پزشکی بوده و در قرن چهاردهم میلادی (حدود اواخر قرن هفتم و قرن هشتم هجری شمسی)، همه‌گیری گسترده آن که با عنوان «مرگ سیاه» شناخته می‌شود، موجب مرگ میلیون‌ها نفر شد. بااین‌حال، شناخت عامل بیماری، توسعه روش‌های تشخیصی، مراقبت‌های بهداشتی و کشف آنتی‌بیوتیک‌ها باعث شده است که امروزه طاعون، برخلاف گذشته، بیماری قابل درمانی باشد. [۹، ۱۱]

بر اساس اطلاعات سازمان جهانی بهداشت (WHO)، طاعون سه شکل بالینی اصلی دارد که همگی به‌وسیله یک باکتری ایجاد می‌شوند، اما محل درگیری در بدن، علائم بالینی و نحوه انتقال آن‌ها متفاوت است.

طاعون خیارکی (Bubonic plague): شایع‌ترین شکل طاعون است و معمولاً بر اثر گزش کک آلوده ایجاد می‌شود. باکتری پس از ورود به بدن به غدد لنفاوی می‌رسد و باعث تورم دردناک آن‌ها می‌شود. انتقال مستقیم این شکل از بیماری میان انسان‌ها نادر است. اگر بیماری به‌موقع درمان نشود، عفونت می‌تواند به خون یا ریه‌ها گسترش پیدا کند.

طاعون سپتی‌سمیک (Septicemic plague): زمانی رخ می‌دهد که باکتری در جریان خون تکثیر شود و عفونتی شدید و فراگیر ایجاد کند. این نوع طاعون ممکن است باعث اختلال در عملکرد اندام‌های حیاتی، آسیب بافتی، خونریزی و نارسایی چندعضوی شود. طاعون سپتی‌سمیک می‌تواند به دنبال شکل خیارکی یا به‌صورت اولیه ایجاد شود.

طاعون ریوی (Pneumonic plague): خطرناک‌ترین شکل بالینی طاعون محسوب می‌شود و زمانی رخ می‌دهد که باکتری ریه‌ها را آلوده کند. این بیماری ممکن است پس از گسترش عفونت از سایر بخش‌های بدن به ریه ایجاد شود یا از طریق استنشاق قطرات تنفسی آلوده مستقیماً منتقل شود. اهمیت طاعون ریوی در این است که برخلاف شکل خیارکی، امکان انتقال مستقیم آن از فرد بیمار به دیگران، به‌ویژه در تماس نزدیک و بدون اقدامات حفاظتی، وجود دارد. [۴، ۵، ۱۱]

طاعون ریوی چگونه منتقل می‌شود و چه علائمی دارد؟

انتقال طاعون ریوی عمدتاً از طریق قطرات تنفسی ایجادشده هنگام سرفه یا سایر ترشحات تنفسی فرد مبتلا صورت می‌گیرد. به گفته کارشناسان بیماری‌های عفونی، تماس نزدیک با فرد بیمار، به‌ویژه بدون استفاده از وسایل حفاظت فردی، مهم‌ترین عامل افزایش خطر انتقال است. برخلاف برخی ویروس‌های تنفسی مانند عامل کووید۱۹، طاعون ریوی معمولاً از طریق ذرات ریز معلق که مسافت‌های طولانی را طی می‌کنند، منتقل نمی‌شود. به همین دلیل، الگوی گسترش آن با کووید۱۹ تفاوت قابل‌توجهی دارد.

دوره نهفتگی طاعون، بسته به شکل بیماری، معمولاً بین یک تا هفت روز است، اما در نوع ریوی علائم می‌توانند تنها ۲۴ ساعت پس از مواجهه ظاهر شوند. تب ناگهانی، لرز، سردرد، ضعف شدید، سرفه، درد قفسه سینه، تنگی نفس و گاهی وجود خون در خلط از علائم مهم این بیماری هستند. در موارد شدید، عفونت به‌سرعت پیشرفت کرده و می‌تواند به نارسایی تنفسی و شوک منجر شود.

سازمان جهانی بهداشت هشدار داده است که طاعون ریوی درمان‌نشده ممکن است ظرف ۱۸ تا ۲۴ ساعت پس از شروع علائم به مرگ منجر شود و بدون درمان به‌موقع، تقریباً همیشه کشنده است. بااین‌حال، این آمار به معنای کشنده بودن قطعی بیماری در شرایط برخورداری از خدمات پزشکی نیست. تشخیص سریع و آغاز درمان مناسب آنتی‌بیوتیکی، شانس بهبودی بیمار را به میزان قابل‌توجهی افزایش می‌دهد. [۵، ۷، ۱۱]

آیا طاعون درمان دارد و چگونه تشخیص داده می‌شود؟

امروزه طاعون با آنتی‌بیوتیک‌های مؤثر قابل درمان است. طبق توصیه مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC)، در بیمارانی که بر اساس علائم و سابقه مواجهه، احتمال ابتلا به طاعون مطرح است، درمان باید در سریع‌ترین زمان ممکن آغاز شود و پزشکان نباید منتظر تأیید نهایی آزمایشگاهی بمانند. تشخیص قطعی بیماری با آزمایش نمونه‌های خون، خلط یا ترشحات غدد لنفاوی و شناسایی باکتری عامل طاعون یا نشانگرهای اختصاصی آن انجام می‌شود.

از نظر پیشگیری، شناسایی و جداسازی موارد مشکوک به طاعون ریوی، ردیابی افراد دارای تماس نزدیک، رعایت اصول کنترل عفونت و در شرایط مشخص تجویز آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه اهمیت دارد. سازمان جهانی بهداشت و CDC برای افرادی که مواجهه نزدیک و پرخطر با بیمار مبتلا به طاعون ریوی داشته‌اند، یک دوره هفت‌روزه پیشگیری دارویی را توصیه می‌کنند. همچنین کنترل جوندگان و کک‌ها و خودداری از تماس بدون حفاظت با حیوانات بیمار یا لاشه آن‌ها از اقدامات مهم پیشگیری محسوب می‌شود. [۱۱، ۱۲]

آخرین اخبار و واکنش‌ها به مرگ مشکوک کارمند آزمایشگاه روسیه تا ساعت ۱۳ روز سه شنبه ۱۴ مهر

۱. خبرگزاری فرانسه (AFP): روسیه اعمال محدودیت‌های ویژه بهداشتی را تکذیب کرد

تاریخ انتشار: سه‌شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵ (۶ اکتبر ۲۰۲۶) | تکذیب اسناد منتشرشده و تأکید بر پایداری وضعیت بهداشتی

خبرگزاری فرانسه در گزارشی با عنوان «مسکو اعمال اقدامات بهداشتی ویژه در پی گزارش‌های طاعون را تکذیب کرد» اعلام کرد که مقام‌های روسیه، اخبار منتشرشده درباره برقراری محدودیت‌های جدید و گسترده بهداشتی در منطقه ایرکوتسک را رد کرده‌اند. بر اساس این گزارش، روس‌پوترب‌نادزور اعلام کرده است سندی که در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شود و از تشدید اقدامات بهداشتی و محدودیت‌های ویژه در منطقه خبر می‌دهد، جعلی است و چنین تصمیم‌هایی اتخاذ نشده است. این نهاد همچنین وضعیت بهداشتی و اپیدمیولوژیک ایرکوتسک را پایدار توصیف کرده است. [۱]

خبرگزاری فرانسه در عین حال به روایت رسانه محلی «مردم بایکال» (People of Baikal) اشاره کرده است که با استناد به منابع ناشناس نزدیک به نهادهای امنیتی منطقه مدعی شده بود داریا شیپیلووا احتمالاً بر اثر شکستن یک لوله آزمایش در معرض عامل طاعون ریوی قرار گرفته است. همچنین در گزارش‌های اولیه ادعا شده بود که تا حدود ۲۰۰ نفر از افرادی که احتمال تماس با وی را داشته‌اند، مشمول اقدامات قرنطینه‌ای یا نظارت پزشکی شده‌اند. بااین‌حال، این گزارش‌ها به معنای اثبات آلودگی این افراد نیست.

به نقل از ایگور کوبزف، فرماندار ایرکوتسک، بررسی‌های کمیسیون تخصصی روس‌پوترب‌نادزور نشان داده است که علت مرگ کارمند مؤسسه، ذات‌الریه با منشأ نامشخص بوده و در نمونه‌های بیولوژیکی او میکروارگانیسم مرتبط با فعالیت حرفه‌ای‌اش شناسایی نشده است. وی همچنین اعلام کرده که پس از مرگ این کارمند، هیچ مورد جدیدی از مراجعه کارکنان مؤسسه به مراکز درمانی به دلیل علائم بیماری عفونی گزارش نشده است. بنابراین، در این خبر بر تکذیب وقوع طاعون و رد اسناد مربوط به محدودیت‌های ویژه تأکید شده، هرچند گزارش‌هایی از مراقبت‌های احتیاطی محلی همچنان وجود دارد.

۲. خبرگزاری آناتولی: اندونزی نظارت بهداشتی در فرودگاه‌ها و بنادر را افزایش داد

تاریخ انتشار: سه‌شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵ (۶ اکتبر ۲۰۲۶) | واکنش پیشگیرانه اندونزی باوجود نبود هشدار رسمی سازمان جهانی بهداشت

خبرگزاری آناتولی به نقل از خبرگزاری دولتی آنتارای اندونزی گزارش داده است که وزارت بهداشت این کشور در پی انتشار اخبار مربوط به مرگ مشکوک کارمند آزمایشگاه روسیه، نظارت بهداشتی بر مسافران و مبادی ورودی بین‌المللی را تشدید کرده است. این اقدامات شامل کنترل‌های بیشتر در فرودگاه‌ها و بنادر، از جمله مبادی ورودی جزیره بالی است. آجی موهاوارمان، مسئول دفتر ارتباطات و اطلاع‌رسانی وزارت بهداشت اندونزی، اعلام کرده است که مقام‌های این کشور در حال پایش تحولات مربوط به روسیه و تقویت آمادگی برای مواجهه با خطرات احتمالی هستند. [۲]

بر اساس این گزارش، اقدامات جدید شامل بررسی وضعیت سلامت مسافران از طریق سامانه الکترونیکی SATUSEHAT Health Pass، شناسایی افراد دارای علائم تنفسی، ارزیابی خطر کشتی‌های ورودی و پایش جوندگان و کک‌ها در محیط‌های مرتبط با حمل‌ونقل بین‌المللی است. مسافرانی که علائمی مانند تب، سرفه یا تنگی نفس داشته باشند، ممکن است برای بررسی تخصصی، جداسازی و در صورت نیاز درمان به مراکز مشخص‌شده برای بیماری‌های عفونی ارجاع شوند. این اقدامات ماهیت احتیاطی دارند و به معنای شناسایی مورد مبتلا به طاعون در اندونزی نیستند.

نکته مهم در گزارش آناتولی آن است که وزارت بهداشت اندونزی اعلام کرده، تاکنون هیچ هشدار رسمی درباره ضرورت مراقبت ویژه از طریق کانون ملی مقررات بین‌المللی بهداشت (IHR) یا سامانه اطلاعات رویدادهای سازمان جهانی بهداشت دریافت نکرده است. بااین‌حال، این کشور تصمیم گرفته است بدون انتظار برای اعلام هشدار بین‌المللی، مراقبت‌های مرزی خود را تقویت کند. اندونزی همچنین تأکید کرده است که روسیه ابتلای کارمند جان‌باخته به طاعون را تأیید نکرده و علت رسمی مرگ وی همچنان ذات‌الریه با منشأ نامشخص اعلام شده است.

۳. خبرگزاری رویترز (Reuters): ترامپ از آمادگی آمریکا برای کمک به روسیه خبر داد

تاریخ انتشار: دوشنبه ۱۳ مهر ۱۴۰۵ (۵ اکتبر ۲۰۲۶) | واکنش سیاسی و دیپلماتیک واشنگتن به حادثه سیبری

خبرگزاری رویترز گزارش داده است که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز دوشنبه ۱۳ مهر ۱۴۰۵ (۵ اکتبر ۲۰۲۶) در گفت‌وگو با خبرنگاران هنگام خروج از کاخ سفید برای سفر به ایالت نبراسکا، به اخبار مربوط به مرگ کارمند مؤسسه تحقیقات ضدطاعون روسیه واکنش نشان داده است. ترامپ این رویداد را «مشکلی بزرگ برای روسیه» توصیف کرده و گفته است که از وقوع چنین اتفاقی متأسف است. او همچنین بیماری طاعون را بیماری دشوار و خطرناکی دانسته است. [۳]

ترامپ در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره اقدامات احتمالی آمریکا اعلام کرده که واشنگتن تا جایی که بتواند به روسیه کمک خواهد کرد. وی تأکید کرده است که آمریکا در شرایط مواجهه کشورها با چنین مشکلاتی آمادگی کمک دارد. این اظهارات در شرایطی مطرح شده که روابط واشنگتن و مسکو به دلیل جنگ روسیه علیه اوکراین با تنش‌های سیاسی جدی روبه‌رو است.

رویترز همچنین اشاره کرده است که انتشار خبر مرگ کارمند آزمایشگاه و اقدامات مرتبط با قرنطینه، نگرانی‌هایی را در شبکه‌های اجتماعی ایجاد کرده است. بااین‌وجود، مقام‌های روسیه اعلام کرده‌اند که وضعیت تحت کنترل قرار دارد. در مجموع، گزارش رویترز بیش از آنکه به بررسی جزئیات علمی بیماری بپردازد، بر واکنش دولت آمریکا، پیشنهاد کمک ترامپ و پیامدهای دیپلماتیک این حادثه تمرکز دارد. در زمان انتشار این گزارش، تأیید مستقلی درباره وقوع شیوع طاعون ارائه نشده بود.

۴. شبکه NBC News: هنوز معلوم نیست کارمند روسی واقعاً به طاعون مبتلا بوده است

تاریخ انتشار: دوشنبه ۱۳ مهر ۱۴۰۵ (۵ اکتبر ۲۰۲۶) | تأکید کارشناسان بر ابهام‌های علمی و تفاوت طاعون ریوی با کووید۱۹

شبکه NBC News در گزارشی تحلیلی به بررسی ابهام‌های حادثه و ویژگی‌های طاعون ریوی پرداخته است. این رسانه تأکید کرده که هنوز مشخص نیست داریا شیپیلووا اساساً به طاعون مبتلا بوده است یا خیر. حتی اگر ابتلا به طاعون تأیید شود، منشأ احتمالی عفونت همچنان باید بررسی شود؛ زیرا باکتری عامل بیماری می‌تواند در کانون‌های طبیعی وجود داشته باشد یا در محیط آزمایشگاهی مورد مطالعه قرار گیرد. کارشناسان همچنین گفته‌اند که اطلاعات کافی درباره روند پیشرفت بیماری، زمان بروز علائم و درمان‌های دریافت‌شده در دسترس نیست. [۴]

لیزا موریچی، میکروبیولوژیست و ایمنی‌شناس دانشکده پزشکی دانشگاه تولین، احتمال داده است که مرگ این کارمند اساساً ارتباطی با فعالیت حرفه‌ای او نداشته باشد. از سوی دیگر، اشیش جها، هماهنگ‌کننده سابق پاسخ کاخ سفید به همه‌گیری کووید۱۹، بر ضرورت روشن شدن نوع تحقیقات انجام‌شده در آزمایشگاه تأکید کرده و گفته است که وجود احتمالی فعالیت‌های مرتبط با تسلیحات بیولوژیک می‌تواند سطح نگرانی را افزایش دهد. بااین‌حال، در این گزارش شواهدی مبنی بر مواجهه فرد با یک عامل بیماری‌زای تسلیحاتی ارائه نشده است.

بخش مهم دیگری از گزارش NBC به ماهیت طاعون ریوی اختصاص دارد. متخصصان توضیح داده‌اند که اگرچه این بیماری بدون درمان بسیار خطرناک است، اما الگوی انتقال آن با کووید۱۹ تفاوت دارد و معمولاً تماس نزدیک برای انتقال ضروری است. این رسانه همچنین یادآور شده که طاعون هنوز در برخی مناطق آمریکا به‌صورت طبیعی وجود دارد و به‌طور متوسط سالانه حدود هفت مورد انسانی گزارش می‌شود. به گفته متخصصان، درمان سریع با آنتی‌بیوتیک در اغلب موارد مؤثر است و در حال حاضر شواهدی وجود ندارد که حادثه روسیه را نشانه آغاز یک همه‌گیری گسترده بدانیم.

۵. دویچه‌وله (DW): گزارش‌های متناقض درباره حادثه آزمایشگاهی و اقدامات قرنطینه‌ای

تاریخ انتشار: دوشنبه ۱۳ مهر ۱۴۰۵ (۵ اکتبر ۲۰۲۶) | بررسی وضعیت بیمارستان‌ها و ضرورت درمان فوری طاعون ریوی

دویچه‌وله در گزارشی با عنوان «طاعون ریوی مشکوک در سیبری؛ آنچه باید بدانیم» به انتشار گزارش‌های متناقض درباره مرگ کارمند مؤسسه تحقیقات ضدطاعون ایرکوتسک پرداخته است. این رسانه نوشته که برخی منابع محلی احتمال تماس فرد جان‌باخته با عامل بیماری‌زا بر اثر شکستن لوله آزمایش را مطرح کرده‌اند. در همین حال، بر اساس اطلاعات منتشرشده، دو بیمارستان و یک درمانگاه کودکان مشمول محدودیت‌های قرنطینه‌ای شده و نزدیک به ۲۰۰ نفر از افراد دارای تماس احتمالی با وی تحت نظارت پزشکی قرار گرفته‌اند. بااین‌حال، مورد دیگری از ابتلای احتمالی به طاعون گزارش نشده است. [۵]

در مقابل، مقام‌های روسیه اعلام کرده‌اند که آزمایش‌های انجام‌شده نشانه‌ای از وجود باکتری مرتبط با فعالیت شغلی فرد نشان نداده و علت مرگ او ذات‌الریه با منشأ نامشخص بوده است. دویچه‌وله همچنین به نگرانی‌ها درباره شفافیت اطلاع‌رسانی مقام‌های روسیه اشاره کرده است. تفاوت گزارش‌های محلی درباره دامنه قرنطینه با توضیحات رسمی روسیه، یکی از دلایلی است که باعث تداوم پرسش‌ها درباره ابعاد واقعی حادثه شده است. البته اعمال محدودیت در مراکز درمانی به‌تنهایی به معنای تأیید طاعون نیست و می‌تواند با هدف پیشگیری و بررسی یک عفونت ناشناخته انجام شود.

این رسانه در ادامه، اطلاعات علمی مربوط به طاعون ریوی را مرور کرده و تأکید کرده است که بیماری در صورت درمان نشدن می‌تواند ظرف مدت کوتاهی به مرگ منجر شود. بر اساس توصیه‌های سازمان جهانی بهداشت و CDC، در موارد مشکوک باید درمان آنتی‌بیوتیکی به‌سرعت آغاز شود و افراد دارای تماس نزدیک و پرخطر نیز تحت مراقبت قرار گیرند. دویچه‌وله همچنین بر اهمیت جداسازی بیمار، رعایت اقدامات حفاظت تنفسی و پیشگیری دارویی برای تماس‌های نزدیک تأکید کرده است.

۶. وزارت بهداشت ایران (وبدا): هنوز گزارش رسمی درباره وقوع طاعون در روسیه دریافت نشده است

تاریخ گزارش: مهر ۱۴۰۵ (اکتبر ۲۰۲۶) | رصد وضعیت از طریق سازوکارهای بین‌المللی بهداشت

پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت بهداشت ایران (وبدا) به نقل از دکتر قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر معاونت بهداشت، اعلام کرده است که تاکنون هیچ اطلاعیه یا گزارش رسمی معتبر درباره وقوع طاعون در روسیه از طریق سازمان جهانی بهداشت یا سایر مراجع ذی‌صلاح دریافت نشده است. وی توضیح داده که بر اساس مقررات بین‌المللی بهداشت (IHR)، کشورها موظف‌اند رویدادهایی را که ممکن است برای سلامت عمومی سایر کشورها پیامد داشته باشند، از طریق سازوکارهای تعیین‌شده گزارش کنند. سازمان جهانی بهداشت نیز پس از بررسی اطلاعات، در صورت لزوم اطلاع‌رسانی و ارزیابی خطر را انجام می‌دهد. [۶]

مرادی تأکید کرده است که در وضعیت فعلی، امکان تأیید صحت گزارش‌های منتشرشده درباره طاعون در روسیه یا ارزیابی دقیق میزان خطر احتمالی آن وجود ندارد. به گفته او، مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت ایران وضعیت را با دقت رصد می‌کند و متناسب با اطلاعات رسمی و تغییرات احتمالی، اقدامات لازم و اطلاع‌رسانی انجام خواهد شد. این موضع به معنای رد قطعی وقوع بیماری نیست، بلکه بیانگر ضرورت اتکا به شواهد معتبر و اطلاعات رسمی برای تصمیم‌گیری بهداشتی است.

بخش دیگری از گزارش وبدا به واکنش مقام‌های روسیه، از جمله دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، اختصاص دارد که خواستار استناد به ارزیابی‌های تخصصی روس‌پوترب‌نادزور شده‌اند. همچنین گزارش به وجود کانون‌های طبیعی طاعون در روسیه اشاره کرده و توضیح داده است که مقام‌های بهداشتی این کشور پیش‌تر در ۲۷ فروردین ۱۴۰۵ (۱۶ آوریل ۲۰۲۶) از شناسایی ۱۱ کانون طبیعی طاعون خبر داده بودند. بر اساس اظهارات نقل‌شده، برخی از این کانون‌ها در مناطق مرزی با مغولستان، چین، قزاقستان، جمهوری آذربایجان و گرجستان قرار دارند.

گزارش وبدا همچنین اشاره کرده است که سازمان نظارت بر بهداشت روسیه در ۱۳ شهریور ۱۴۰۵ (۴ سپتامبر ۲۰۲۶) از پایش مستمر کانون‌های طبیعی طاعون در مرز این کشور با مغولستان خبر داده و فعالیت بالای طاعون در جمعیت‌های جانوری این منطقه را طی سال ۲۰۲۶ میلادی (۱۴۰۴–۱۴۰۵ شمسی) گزارش کرده است. این اطلاعات ضرورت پایش مستمر کانون‌های طبیعی بیماری را نشان می‌دهد، اما به‌خودی‌خود ارتباطی میان این کانون‌ها و مرگ کارمند آزمایشگاه اثبات نمی‌کند.

۷. نشریه The Express: متخصص بیماری‌های عفونی احتمال همه‌گیری گسترده را پایین می‌داند

تاریخ به‌روزرسانی: سه‌شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵ (۶ اکتبر ۲۰۲۶) | هشدار درباره خطر بیماری و اهمیت ایمنی زیستی در آزمایشگاه‌ها

نشریه The Express در گزارشی به نقل از پروفسور برندان رن (Brendan Wren)، متخصص بیماری‌های عفونی در دانشکده بهداشت و پزشکی گرمسیری لندن (LSHTM)، خطرات طاعون و احتمال وقوع حادثه آزمایشگاهی در روسیه را بررسی کرده است. برندان رن توضیح داده که طاعون یک بیماری عفونی جدی ناشی از باکتری Yersinia pestis است و در صورت درمان نشدن می‌تواند به عفونت خونی شدید و وضعیت تهدیدکننده حیات منجر شود. به گفته او، برخی گزارش‌های منتشرشده درباره حادثه روسیه احتمال مواجهه تصادفی فرد با باکتری پس از شکستن لوله آزمایش را مطرح می‌کنند. چنین سناریویی، در صورت تأیید، اهمیت رعایت سخت‌گیرانه اصول ایمنی زیستی هنگام کار با عوامل بیماری‌زای خطرناک را نشان می‌دهد. [۷]

این متخصص در عین حال هشدار داده که نباید وقوع یک حادثه احتمالی در آزمایشگاه را به‌طور خودکار نشانه آغاز یک شیوع گسترده دانست. او تأکید کرده است که عفونت‌های اکتسابی آزمایشگاهی با باکتری عامل طاعون نادر هستند و انتقال انسان‌به‌انسان طاعون، در مقایسه با بیماری‌های ویروسی تنفسی مانند کووید۱۹، بسیار کمتر اتفاق می‌افتد. از نظر او، حتی اگر فرضیه مواجهه آزمایشگاهی یک فرد تأیید شود، احتمال تبدیل آن به یک همه‌گیری وسیع پایین است.

برندان رن همچنین تحت نظر قرار دادن و جداسازی کارکنان آزمایشگاه و سایر افراد دارای تماس احتمالی را اقدامی منطقی و پیشگیرانه توصیف کرده است. چنین اقداماتی می‌تواند به شناسایی سریع موارد احتمالی بعدی و جلوگیری از انتقال بیماری کمک کند. در این گزارش نیز بر خطر بالای طاعون ریوی درمان‌نشده و اثربخشی آنتی‌بیوتیک‌ها در صورت تشخیص سریع تأکید شده است. بنابراین، پیام اصلی گزارش The Express ضرورت توجه جدی به حادثه و اقدامات ایمنی، بدون نتیجه‌گیری شتاب‌زده درباره وقوع همه‌گیری است.

۸. روزنامه Kyiv Post: نگرانی درباره ابعاد امنیتی حادثه و احتمال فعالیت‌های بیولوژیک

تاریخ انتشار: سه‌شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵ (۶ اکتبر ۲۰۲۶) | طرح پرسش‌هایی درباره شفافیت روسیه و فعالیت‌های مؤسسه تحقیقاتی

روزنامه اوکراینی Kyiv Post در گزارشی به واکنش دونالد ترامپ و تحلیل کارشناسان حاضر در شبکه CNN درباره حادثه سیبری پرداخته است. در این گزارش، اشیش جها، هماهنگ‌کننده پیشین پاسخ کاخ سفید به کووید۱۹، با اشاره به گزارش‌های مربوط به تحت نظر قرار گرفتن نزدیک به ۲۰۰ نفر، اعمال محدودیت در چند مرکز درمانی و ادعای دخالت سرویس امنیت فدرال روسیه (FSB)، اعلام کرده است که برخی جنبه‌های حادثه نیازمند بررسی دقیق‌تر هستند. به گفته او، دامنه اقدامات گزارش‌شده ممکن است پرسش‌هایی فراتر از یک حادثه ساده آزمایشگاهی ایجاد کند. [۸]

بخش حساس دیگر این گزارش به سابقه ادعایی ارتباط مؤسسه تحقیقاتی با فعالیت‌های نظامی بیولوژیک اختصاص دارد. جها با اشاره به پیشینه تحقیقات بیولوژیک در روسیه، خواستار شفافیت بیشتر درباره نوع فعالیت‌های انجام‌شده در این مرکز شده است. گری کاسپاروف، چهره مخالف دولت روسیه، نیز در گفت‌وگو با CNN، به دلیل بی‌اعتمادی به اطلاع‌رسانی کرملین، نسبت به روایت رسمی حادثه ابراز تردید کرده است. بااین‌حال، هیچ مدرک مستقلی مبنی بر ارتباط مرگ این کارمند با برنامه تولید سلاح بیولوژیک یا مواجهه با یک عامل بیماری‌زای دست‌کاری‌شده ارائه نشده است و این موضوع فعلاً در حد ادعا و گمانه‌زنی باقی مانده است.

در مقابل، جاناتان راینر، تحلیلگر پزشکی CNN، هشدار داده که گزارش‌های اولیه درباره رویدادهای عفونی ممکن است ناقص، نادرست یا گمراه‌کننده باشند و بدون اطلاعات بیشتر نمی‌توان درباره علت حادثه قضاوت قطعی کرد. او تأکید کرده که نباید دو نتیجه‌گیری افراطی داشت: نه می‌توان حادثه را نشانه شروع یک همه‌گیری جدید دانست و نه بدون بررسی آن را کاملاً بی‌اهمیت تلقی کرد. گزارش Kyiv Post در مجموع بیش از سایر گزارش‌ها بر ابعاد امنیتی و سیاسی حادثه تمرکز دارد؛ موضوعاتی که همچنان نیازمند شواهد مستقل هستند.

۹. شبکه ABC استرالیا: طاعون هنوز در جهان وجود دارد، اما قابل درمان است

تاریخ انتشار: سه‌شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵ (۶ اکتبر ۲۰۲۶) | بررسی آمار جهانی، تاریخچه بیماری و روش‌های تشخیص

شبکه ABC استرالیا در گزارشی آموزشی درباره طاعون ریوی، ضمن اشاره به حادثه روسیه، یادآور شده است که طاعون برخلاف تصور رایج، بیماری منقرض‌شده‌ای نیست و عامل آن همچنان در کانون‌های طبیعی برخی مناطق جهان وجود دارد. این گزارش با اشاره به همه‌گیری تاریخی «مرگ سیاه» توضیح می‌دهد که طاعون در گذشته عامل مرگ میلیون‌ها نفر بوده، اما امروزه به دلیل شناخت بهتر بیماری و دسترسی به درمان‌های مؤثر، شرایط کنترل آن تفاوت اساسی با قرون گذشته دارد. [۹]

بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت که در گزارش ABC نقل شده است، بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ میلادی (از ۱۳۹۷–۱۳۹۸ تا ۱۴۰۳–۱۴۰۴ هجری شمسی)، مجموعاً ۳۸۴۷ مورد مشکوک انسانی و ۴۲۳ مورد مرگ مرتبط با طاعون در گزارش‌های دریافتی از ۱۰ کشور ثبت شده است. این رسانه همچنین اشاره کرده که استرالیا از دهه ۱۹۲۰ میلادی (تقریباً ۱۲۹۸ تا ۱۳۰۸ هجری شمسی) مورد انسانی طاعون ثبت نکرده و طبق اطلاعات CDC، آخرین مورد ثبت‌شده انتقال انسان‌به‌انسان در آمریکا به سال ۱۹۲۴ میلادی (۱۳۰۲–۱۳۰۳ هجری شمسی) بازمی‌گردد. بااین‌وجود، باکتری عامل طاعون همچنان در جمعیت‌های جانوری همه قاره‌ها به‌جز اقیانوسیه وجود دارد.

این گزارش همچنین بر اهمیت تشخیص آزمایشگاهی بیماری تأکید کرده و توضیح داده است که تأیید طاعون نیازمند شناسایی باکتری عامل بیماری یا نشانگرهای اختصاصی آن در نمونه‌های بالینی، از جمله خون، خلط یا ترشحات غدد لنفاوی است. ABC یادآور شده که طاعون ریوی درمان‌نشده بسیار کشنده است، اما درمان آنتی‌بیوتیکی زودهنگام می‌تواند مؤثر باشد. این نکته از نظر ارزیابی حادثه روسیه نیز اهمیت دارد؛ زیرا وجود علائم شدید تنفسی یا اشتغال در آزمایشگاه طاعون به‌تنهایی برای تأیید ابتلا کافی نیست و تشخیص قطعی نیازمند شواهد آزمایشگاهی معتبر است.

۱۰. شبکه NewsNation: مرکز کنترل بیماری‌های آمریکا حادثه روسیه را زیر نظر دارد

تاریخ انتشار: دوشنبه ۱۳ مهر ۱۴۰۵ (۵ اکتبر ۲۰۲۶) | اعلام نظارت CDC و وزارت خارجه آمریکا بر گزارش‌های مربوط به طاعون

شبکه آمریکایی NewsNation گزارش داده است که مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC) به همراه وزارت خارجه و سایر نهادهای مرتبط، در حال بررسی گزارش‌های مربوط به مرگ مشکوک کارمند آزمایشگاه ضدطاعون در سیبری است. CDC در بیانیه‌ای اعلام کرده که تحولات را از نزدیک دنبال می‌کند و حفاظت از سلامت و امنیت شهروندان آمریکایی از مهم‌ترین اولویت‌های این سازمان است. وزارت خارجه آمریکا نیز اعلام کرده از گزارش‌های مربوط به یک مورد مرگ مشکوک به طاعون ریوی در منطقه ایرکوتسک مطلع است. [۱۰]

این گزارش به احتمال مواجهه کارمند جان‌باخته با عامل طاعون و انتشار خبر تحت نظر قرار گرفتن نزدیک به ۲۰۰ نفر اشاره کرده است. بااین‌حال، اطلاعات موجود برای تعیین نحوه احتمالی ابتلای فرد کافی نیست. گزارش‌های مربوط به شمار تماس‌ها نیز نباید با تعداد مبتلایان قطعی یکسان تلقی شوند؛ زیرا مراقبت پزشکی از افراد دارای تماس احتمالی، بخشی از پاسخ احتیاطی به بیماری‌های عفونی خطرناک است و لزوماً به معنای انتقال بیماری به آنان نیست.

NewsNation تأکید کرده که مقام‌های روسیه هنوز ابتلا به طاعون را به‌عنوان علت مرگ کارمند آزمایشگاه تأیید نکرده‌اند. بنابراین، عنوان مطرح‌شده درباره احتمال نشت آزمایشگاهی نیز باید به‌عنوان یک فرضیه بررسی‌نشده در نظر گرفته شود. تمرکز اصلی این گزارش، اعلام آمادگی و پایش نهادهای بهداشتی آمریکا در شرایط نبود اطلاعات قطعی درباره عامل بیماری و منشأ احتمالی آن است.

جمع‌بندی فکت‌نامه سلامت: شواهد و گزارش‌ها تاکنون چه می‌گویند؟

تا روز سه‌شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵ (۶ اکتبر ۲۰۲۶)، مرگ یک کارمند ۲۸ ساله مؤسسه تحقیقات ضدطاعون ایرکوتسک روسیه بر اثر ابتلا به یک بیماری شدید تنفسی گزارش شده، اما ابتلای او به طاعون ریوی تأیید نشده است. مقام‌های روسیه علت مرگ را ذات‌الریه با منشأ نامشخص اعلام کرده و وجود شواهد آزمایشگاهی مرتبط با فعالیت حرفه‌ای فرد را رد کرده‌اند.

برخی رسانه‌ها از شکستن لوله آزمایش، احتمال مواجهه با باکتری عامل طاعون، محدودیت‌های درمانی و تحت نظر قرار گرفتن نزدیک به ۲۰۰ نفر خبر داده‌اند؛ بااین‌حال، جزئیات این گزارش‌ها یکسان نیست و هیچ‌یک به‌تنهایی وقوع نشت آزمایشگاهی یا شیوع بیماری را اثبات نمی‌کند.

آمریکا و شماری از کشورهای دیگر وضعیت را زیر نظر گرفته‌اند و اندونزی اقدامات مراقبتی مرزی را افزایش داده است. وزارت بهداشت ایران نیز اعلام کرده که تا زمان انتشار گزارش خود، هشدار رسمی درباره طاعون در روسیه دریافت نکرده است.

از نظر علمی، طاعون ریوی یک بیماری باکتریایی شدید و بالقوه مرگبار است، اما تشخیص سریع، درمان مؤثر آنتی‌بیوتیکی، ردیابی تماس‌ها و اقدامات کنترل عفونت می‌توانند از انتقال بیماری و بروز پیامدهای شدید جلوگیری کنند.

در حال حاضر، شواهد معتبری که نشان‌دهنده شیوع گسترده طاعون در روسیه یا گسترش بین‌المللی آن باشد، در گزارش‌های بررسی‌شده وجود ندارد. همچنین ادعاهای مرتبط با تسلیحات بیولوژیک فاقد شواهد تأییدکننده مستقل هستند.

بنابراین، مهم‌ترین مسئله همچنان روشن شدن علت قطعی مرگ، انتشار نتایج معتبر بررسی‌های آزمایشگاهی، تعیین منشأ احتمالی بیماری و مشخص شدن وضعیت افراد تحت مراقبت است. تا زمان انتشار اطلاعات تکمیلی، نسبت دادن قطعی این حادثه به طاعون ریوی یا نشت آزمایشگاهی از نظر علمی و خبری موجه نیست.

کشورهای مختلف و کارشناسان مختلف نیز از روز گذشته نسبت به کتمان احتمالی آمار و جوانب ممکن این خبر توسط روسیه اعلام نگرانی کردند و به نظام های سلامت توصیه کرده اند به داده های رسمی اتکا نکنند و اقدامات اولیه لازم پیش دستانه را در نظر داشته باشند.

با این وجود نظام سلامت بایستی با رصد کامل اخبار، داده ها و اطلاعات، آمادگی لازم و اقدامات اولیه برای رفع هرگونه تهدید و خطر در سطح جامعه را داشته باشد.

منابع و مراجع

[۱] خبرگزاری فرانسه (AFP)، ۱۴ مهر ۱۴۰۵ (۶ اکتبر ۲۰۲۶).
Moscow denies sanitary measures over plague reports.
انتشار در RTL Today.

[۲] خبرگزاری آناتولی (Anadolu Agency)، ۱۴ مهر ۱۴۰۵ (۶ اکتبر ۲۰۲۶).
Indonesia steps up border health surveillance after suspected plague-linked death in Russia.
مشاهده گزارش.

[۳] خبرگزاری رویترز (Reuters)، ۱۳ مهر ۱۴۰۵ (۵ اکتبر ۲۰۲۶).
Trump says US will help Russia after Siberia plague institute death.
مشاهده گزارش.

[۴] شبکه NBC News، ۱۳ مهر ۱۴۰۵ (۵ اکتبر ۲۰۲۶).
What to know about pneumonic plague after woman in Russia dies from mysterious illness.
مشاهده گزارش.

[۵] دویچه‌وله (DW)، ۱۳ مهر ۱۴۰۵ (۵ اکتبر ۲۰۲۶).
Suspected pneumonic plague in Siberia: What to know.
مشاهده گزارش.

[۶] پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت بهداشت ایران (وبدا)، مهر ۱۴۰۵ (اکتبر ۲۰۲۶).
«گزارش رسمی از سوی سازمان جهانی بهداشت درباره طاعون در روسیه دریافت نشده است.»
به نقل از دکتر قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر معاونت بهداشت. مبنای ارجاع، متن ارائه‌شده از گزارش وبدا است؛ پیوند مستقیم مقاله در متن ارسالی موجود نبود.

[۷] نشریه The Express، نوشته Jennifer Pinto و Hannah Broughton، به‌روزرسانی ۱۴ مهر ۱۴۰۵ (۶ اکتبر ۲۰۲۶).
Expert explains dire plague risks after Russian lab worker’s death.
گزارش منتشرشده در The Express و بازنشرشده در AOL؛ متن ارائه‌شده از گزارش مبنای ارجاع است.

[۸] روزنامه Kyiv Post، ۱۴ مهر ۱۴۰۵ (۶ اکتبر ۲۰۲۶).
Trump Calls Russia’s Suspected Plague Case a ‘Big Problem’ as Nearly 200 Reportedly Monitored.
مشاهده گزارش.

[۹] شبکه ABC استرالیا، ۱۴ مهر ۱۴۰۵ (۶ اکتبر ۲۰۲۶).
What you need to know about pneumonic plague after reports of Russian lab worker’s death.
مشاهده گزارش.

[۱۰] شبکه NewsNation، نوشته Josie Fischels، ۱۳ مهر ۱۴۰۵ (۵ اکتبر ۲۰۲۶).
CDC monitoring suspected Russia pneumonic plague lab leak.
مشاهده نسخه بازنشرشده در AOL.

منابع مرجع پزشکی و بهداشتی

[۱۱] سازمان جهانی بهداشت (WHO)، به‌روزرسانی ۷ مهر ۱۴۰۵ (۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶).
Plague — WHO Fact Sheet.
راهنمای رسمی سازمان جهانی بهداشت درباره طاعون.

[۱۲] مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC).
Clinical Care of Plague.
راهنمای رسمی تشخیص و درمان طاعون.

همه تاریخ‌ها را یکدست کنتاریخ‌های مبهم را دقیق‌تر کنگزارش را برای انتشار کوتاه‌تر کن