شواهد کاکرین چه میگوید؟

آیا مصرف دوزهای بالاتر ویتامین D در بارداری از عوارض بارداری جلوگیری می‌کند؟

ویتامین D یکی از ریزمغذی‌های ضروری برای سلامت استخوان‌ها، تنظیم رشد و عملکرد سیستم ایمنی بدن است. در دوران بارداری نیز وضعیت ویتامین D مادر می‌تواند با سلامت مادر و جنین ارتباط داشته باشد. کمبود این ویتامین با مشکلاتی مانند پره‌اکلامپسی (مسمومیت بارداری)، دیابت بارداری، زایمان زودرس و تولد نوزاد با وزن کم مرتبط دانسته شده است.

همین موضوع باعث شده است که مصرف مکمل ویتامین D، به‌ویژه با دوزهای بالاتر، مورد توجه قرار گیرد. اما آیا افزایش مقدار مصرف این ویتامین واقعاً می‌تواند از عوارض بارداری جلوگیری کند؟ آیا دوزهای بالاتر نسبت به دوزهای معمول مزیت بیشتری دارند؟

مجله اینترنتی فکت‌نامه سلامت می‌خواهد با استفاده از شواهد مرورهای نظام‌مند کاکرین به این ادعا پاسخ دهد.

نحوه انجام مرور کاکرین

مرور کاکرین با عنوان Regimens of vitamin D supplementation for women during pregnancy در نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شده و نسخه به‌روزشده مرور قبلی است. پژوهشگران با جست‌وجو در پایگاه‌های اطلاعاتی علمی و ثبت کارآزمایی‌های بالینی تا آوریل ۲۰۲۶، مطالعات مربوط به دوزهای مختلف مکمل ویتامین D در دوران بارداری را بررسی کردند.

در این مرور، دو مقایسه اصلی انجام شد:

• مصرف بیش از ۶۰۰ واحد بین‌المللی ویتامین D در روز در مقایسه با مصرف ۶۰۰ واحد یا کمتر.
• مصرف ۴۰۰۰ واحد بین‌المللی یا بیشتر در روز در مقایسه با دوزهای کمتر از ۴۰۰۰ واحد.

در مجموع، داده‌های ۳۰ کارآزمایی با مشارکت ۷۲۸۹ زن باردار در تحلیل تفصیلی مرور وارد شد. پیامدهای مورد بررسی شامل پره‌اکلامپسی، دیابت بارداری، زایمان زودرس، وزن کم هنگام تولد و عوارض ناخواسته مصرف مکمل بود. پژوهشگران همچنین میزان قطعیت شواهد را با استفاده از روش GRADE ارزیابی کردند.

نتایج حاصل از مرور کاکرین

یافته‌ها نشان دادند که مصرف دوزهای بالاتر ویتامین D در مقایسه با دوزهای پایین‌تر، لزوماً خطر عوارض مهم بارداری را کاهش نمی‌دهد.

در مقایسه دوزهای ۴۰۰۰ واحد یا بیشتر با دوزهای پایین‌تر، تفاوت قابل‌توجهی در خطر پره‌اکلامپسی، دیابت بارداری، زایمان زودرس و تولد نوزاد با وزن کم مشاهده نشد.

در مقایسه دوزهای بالاتر از ۶۰۰ واحد با دوزهای پایین‌تر، تحلیل تفصیلی مرور احتمال کاهش دیابت بارداری را مطرح کرد؛ بااین‌حال، خلاصه پیام‌های کلیدی و نتیجه‌گیری نهایی کاکرین، اثر کلی دوزهای بالاتر را بر پیامدهای اصلی اندک یا ناچیز ارزیابی کرده‌اند. بنابراین این یافته را نمی‌توان به‌عنوان اثبات قطعی اثر پیشگیرانه دوزهای بالاتر در نظر گرفت.

همچنین اطلاعات مربوط به عوارض احتمالی مصرف دوزهای مختلف کافی نبود تا بتوان درباره ایمنی قطعی آن‌ها نتیجه‌گیری کرد.

نتیجه‌گیری؛ آیا مصرف دوزهای بالاتر توصیه می‌شود؟

بر اساس شواهد مرور کاکرین، نمی‌توان ادعا کرد که مصرف دوزهای بالاتر ویتامین D در دوران بارداری به‌طور قطعی از عوارضی مانند پره‌اکلامپسی، دیابت بارداری، زایمان زودرس یا تولد نوزاد با وزن کم جلوگیری می‌کند.

نکته مهم این است که این مرور، دوزهای مختلف مکمل را با یکدیگر مقایسه کرده و به‌طور مستقیم مصرف مکمل را در برابر عدم مصرف آن ارزیابی نکرده است. بنابراین نتایج آن به معنای بی‌فایده بودن ویتامین D در بارداری نیست.

توصیه به مردم: مصرف دوزهای بالاتر ویتامین D را نباید به‌عنوان راهی اثبات‌شده برای پیشگیری از عوارض بارداری در نظر گرفت. افزایش خودسرانه دوز مکمل، بدون توجه به شرایط فردی و نظر پزشک، بر اساس این شواهد توجیه علمی ندارد.

منبع:

۱. Trak-Fellermeier MA, Palma Molina XE, Huey SL, Salisi JA, John JC, Cuthbert A, et al. Regimens of vitamin D supplementation for women during pregnancy. Cochrane Database Syst Rev. 2026;(11):CD013446. doi:10.1002/14651858.CD013446.pub2.