نتیجه بررسی: نادرست

مصرف بستنی در زمان ابتلا به سرماخوردگی ضرر دارد؟

یکی از باورهای رایج درباره سرماخوردگی این است که خوردن مواد غذایی سرد، به‌ویژه بستنی و نوشیدنی‌های خنک، می‌تواند گلودرد را تشدید کند یا باعث طولانی‌تر شدن بیماری شود. این باور در فرهنگ‌های مختلف وجود دارد و حتی باعث شده است برخی افراد در فصل سرما از مصرف بستنی خودداری کنند.

اما آیا واقعاً دمای مواد غذایی مصرفی می‌تواند بر عفونت‌های دستگاه تنفسی تأثیر بگذارد؟ آیا خوردن بستنی در زمان سرماخوردگی به سیستم ایمنی آسیب می‌زند یا ممکن است به کاهش موقت درد گلو کمک کند؟

مجله اینترنتی فکت‌نامه سلامت می‌خواهد با بررسی شواهد علمی منتشرشده در یک مرور پژوهشی در مجله Rhinology، این باور عمومی را راستی‌آزمایی کند.

نتایج مطالعات

در مقاله مروری «Exposure to cold and acute upper respiratory tract infection» منتشرشده در سال ۲۰۱۵، پژوهشگران چهار نوع مواجهه با سرما را بررسی کردند: تنفس هوای سرد، مصرف غذا و نوشیدنی سرد، سرد شدن سطح بدن و کاهش دمای مرکزی بدن (هیپوترمی).

پژوهشگران با جست‌وجو در پایگاه PubMed و بررسی مطالعات انسانی و برخی پژوهش‌های حیوانی، شواهد مربوط به ارتباط این مواجهه‌ها با عفونت‌های حاد دستگاه تنفسی فوقانی را ارزیابی کردند. جست‌وجوی اصلی مطالعات در فاصله ژانویه تا ژوئیه ۲۰۱۴ انجام شده بود. [۱]

۱. آیا خوردن بستنی باعث سرماخوردگی یا گلودرد می‌شود؟

نتایج این مرور نشان داد که هیچ شواهد علمی یا بالینی معتبری مبنی بر اینکه مصرف غذاها و نوشیدنی‌های سرد، از جمله بستنی، باعث ایجاد سرماخوردگی یا گلودرد شود، وجود ندارد.

پژوهشگران توضیح می‌دهند که ویروس‌های تنفسی عمدتاً بافت‌های ناحیه بینی و نازوفارنکس (بخش بالایی حلق در پشت بینی) را درگیر می‌کنند. از سوی دیگر، غذا و نوشیدنی پس از بلع وارد دستگاه گوارش می‌شوند و بعید است به میزان قابل‌توجهی دمای بافت‌های محل استقرار عفونت را کاهش دهند. بنابراین، سازوکار فیزیولوژیک قانع‌کننده‌ای برای ایجاد عفونت تنفسی از طریق خوردن مواد غذایی سرد وجود ندارد. [۱]

۲. آیا مواد غذایی سرد می‌توانند به کاهش گلودرد کمک کنند؟

برخلاف تصور رایج، شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد سرما می‌تواند به‌طور موقت احساس درد در ناحیه گلو را کاهش دهد.

در یک کارآزمایی بالینی تصادفی‌شده روی ۹۲ کودک که تحت عمل جراحی برداشتن لوزه قرار گرفته بودند، مصرف بستنی یخی (Ice lolly) با کاهش درد پس از جراحی همراه بود. در تحلیل نهایی ۸۷ کودک، شدت درد در گروه دریافت‌کننده بستنی یخی کمتر بود و این تفاوت در ۳۰ و ۶۰ دقیقه پس از مصرف از نظر آماری معنادار گزارش شد. [۲]

پژوهشگران همچنین یکی از سازوکارهای احتمالی این اثر را تحریک گیرنده‌های سرمایی TRPM8 در ناحیه دهان و گلو می‌دانند. فعال شدن این گیرنده‌ها می‌تواند احساس خنکی و تسکین موقت درد ایجاد کند. البته این شواهد مربوط به درد پس از جراحی لوزه است و نباید آن را مستقیماً معادل اثربخشی بستنی در درمان گلودرد ناشی از سرماخوردگی دانست. [۱،۲]

۳. آیا همه انواع مواجهه با سرما بی‌خطر هستند؟

این مرور میان خوردن مواد غذایی سرد و تنفس هوای سرد تفاوت قائل می‌شود. بر اساس یافته‌های آن، تنفس طولانی‌مدت هوای سرد ممکن است با کاهش عملکرد پاک‌سازی مخاطی و برخی پاسخ‌های دفاعی موضعی مجاری تنفسی ارتباط داشته باشد. همچنین درباره تأثیر سرد شدن سطح بدن بر بروز عفونت‌های تنفسی، شواهد متناقض است و به پژوهش‌های بیشتری نیاز دارد. بنابراین، نتایج مربوط به بی‌ضرر بودن مصرف غذای سرد را نباید به تمام انواع مواجهه با سرما تعمیم داد. [۱]

نتیجه‌گیری

بر اساس شواهد بررسی‌شده، این ادعا که خوردن بستنی در زمان سرماخوردگی باعث تشدید عفونت یا ایجاد گلودرد می‌شود، پشتوانه علمی ندارد. مصرف مواد غذایی سرد موجب سرد شدن قابل‌توجه بافت‌های محل استقرار ویروس‌های تنفسی نمی‌شود و حتی ممکن است از طریق تحریک گیرنده‌های سرمایی، تسکین موقت درد گلو را به همراه داشته باشد.

بااین‌حال، باید توجه داشت که مطالعه مورد اشاره مستقیماً اثر مصرف بستنی بر روند بهبودی افراد مبتلا به سرماخوردگی را بررسی نکرده است؛ بنابراین نمی‌توان بستنی را درمان سرماخوردگی یا روشی اثبات‌شده برای کوتاه کردن مدت بیماری دانست.

منابع 

۱. Eccles R, Wilkinson JE. Exposure to cold and acute upper respiratory tract infection. Rhinology. 2015;53(2):99-106. doi:10.4193/Rhino14.239.

2. Sylvester DC, Rafferty A, Bew S, Knight LC. The use of ice-lollies for pain relief post-paediatric tonsillectomy. A single-blinded, randomised, controlled trial. Clin Otolaryngol. 2011;36(6):566-570. doi:10.1111/j.1749-4486.2011.02410.x.