نتیجه بررسی: نادرست

آیا معجون سیر، شلغم، پیاز، شیر و عسل می‌تواند از بیماری‌های تنفسی جلوگیری کند؟

مقدمه و شرح ادعا

پایگاه خبری «صد آنلاین» در تاریخ ۲۵ مهر ۱۴۰۵ (۱۷ اکتبر ۲۰۲۶)، در گزارشی با عنوان «مولتی ضدویروس خانگی که آنتی‌بیوتیک‌ها را ورشکست می‌کند»، به نقل از فردی به نام ابراهیم ایراندوست، پژوهشگر طب سنتی، مدعی شد ترکیبی خانگی از سیر، شلغم، پیاز، شیر و عسل می‌تواند از بیماری‌های تنفسی پیشگیری کند.

این فرد مدعی شده است مصرف هفته‌ای دو بار این ترکیب موجب پاکسازی ریه‌ها، کاهش التهاب برونش‌ها و تقویت دفاع بدن در برابر ویروس‌ها می‌شود و افراد را از بستری‌شدن در فصل سرما مصون نگه می‌دارد.

بررسی متن اصلی نشان می‌دهد ادعای محافظت برای «یک سال» در مقدمه نوشته خبرنگار مطرح شده، اما فرد مدعی نیز با عباراتی مانند «زره پولادین در برابر نفوذ ویروس‌ها» و احتمال بی‌نیازی چندساله از مراجعه به درمانگاه، ادعاهای گسترده‌ای مطرح کرده است.

آیا پژوهش‌های معتبر انسانی چنین اثرات پیشگیرانه و درمانی قدرتمندی را تأیید می‌کنند یا صرفاً با ادعاهایی فراتر از شواهد موجود روبه‌رو هستیم.

بررسی شواهد علمی

درباره سیر، مرور نظام‌مند کاکرین در سال ۲۰۱۴ تنها یک کارآزمایی بالینی واجد شرایط با ۱۴۶ شرکت‌کننده یافت. اگرچه مصرف مکمل سیر طی ۱۲ هفته با کاهش موارد گزارش‌شده سرماخوردگی همراه بود، پژوهشگران به‌دلیل محدودبودن مطالعات و اتکا به گزارش شخصی علائم، شواهد را برای اثبات اثربخشی کافی ندانستند [۱]. در پژوهشی تصادفی و دوسوکور در سال ۲۰۲۳ نیز مصرف روزانه مکمل استاندارد حاوی عصاره پیاز و پودر سیر، طی ۳۶ هفته در حدود ۶۵ سالمند ساکن مراکز مراقبتی، با کاهش موارد عفونت تنفسی همراه بود. بااین‌حال، اندازه کوچک نمونه، شرایط خاص شرکت‌کنندگان و تفاوت فرآورده آزمایش‌شده با غذای خانگی، تعمیم نتیجه را محدود می‌کند [۲].

در مورد عسل، شواهد بالینی امیدوارکننده‌تر، اما محدود به کاهش برخی علائم است. مرور کاکرین در سال ۲۰۱۸ با بررسی شش کارآزمایی تصادفی شامل ۸۹۹ کودک نشان داد عسل احتمالاً دفعات سرفه حاد را در مقایسه با دارونما یا عدم درمان کاهش می‌دهد؛ البته بیشتر مطالعات پیگیری کوتاه‌مدت داشتند [۳]. فراتحلیلی شامل ۱۴ مطالعه نیز کاهش شدت و دفعات سرفه و بهبود نسبی علائم عفونت‌های دستگاه تنفسی فوقانی را گزارش کرد، اما کیفیت مطالعات یکسان نبود و شواهد مقایسه با دارونما قطعیت کمتری داشت [۴]. این یافته‌ها به معنای نابودی ویروس، پیشگیری از ابتلا یا جلوگیری از بستری‌شدن نیستند. همچنین عسل به‌دلیل خطر بوتولیسم نباید به کودکان زیر یک سال داده شود [۷].

مهم‌تر اینکه در منابع علمی بررسی‌شده، کارآزمایی بالینی معتبر و مستقیمی برای ترکیب کامل پنج‌ماده‌ای مورد ادعا، با روش تهیه و میزان مصرف توصیه‌شده، یافت نشد. هیچ شاهد قابل‌اتکایی نیز نشان نمی‌دهد این معجون یک سال ایمنی ایجاد می‌کند، فیبروز ریوی را پیشگیری می‌کند، ریه را «پاکسازی» می‌کند یا احتمال بستری‌شدن را کاهش می‌دهد. «پاکسازی ریه» بدون تعریف شاخص قابل‌ اندازه‌گیری، اصطلاحی مبهم و غیرعلمی است. مؤسسه ملی سلامت آمریکا شواهد درمان‌های مکمل برای آنفلوآنزا را ناکافی می‌داند [۷]. همچنین طبق توصیه مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا، آنتی‌بیوتیک‌ها بر ویروس‌ها اثر ندارند؛ اما در موارد ضروری، درمان ضدویروسی تجویزی و مراقبت پزشکی به‌موقع اهمیت دارند [۸].

نتیجه‌گیری

ادعای مطرح‌شده درباره معجون سیر، شلغم، پیاز، شیر و عسل، ترکیبی از یافته‌های علمی محدود و نتیجه‌گیری‌های اغراق‌آمیز است. برخی شواهد از اثر تسکینی عسل بر سرفه و احتمال فواید بعضی فرآورده‌های حاوی سیر و پیاز حمایت می‌کنند؛ اما این یافته‌ها اثبات‌کننده اثربخشی معجون خانگی موردنظر نیستند.

وعده‌هایی مانند محافظت یک‌ساله، پاکسازی کامل ریه، پیشگیری قطعی از بستری‌شدن و جایگزینی داروها پشتوانه بالینی معتبر ندارند. نبود شواهد کافی به معنای اثبات بی‌اثربودن همه اجزای ترکیب نیست؛ بلکه نشان می‌دهد نمی‌توان برای آن چنین خواص درمانی قطعی قائل شد. این خوراکی‌ها می‌توانند بخشی از رژیم غذایی باشند، اما جایگزین واکسیناسیون توصیه‌شده، تشخیص پزشکی یا درمان ضروری عفونت‌های تنفسی نیستند [۷،۸].

منابع

۱. Lissiman E, Bhasale AL, Cohen M. Garlic for the common cold. Cochrane Database Syst Rev. 2014;2014(11):CD006206. DOI: 10.1002/14651858.CD006206.pub4 PMID: 25386977.

2. García-García J, Gracián C, Baños A, Guillamón E, Gálvez J, Rodriguez-Nogales A, et al. Beneficial Effects of Daily Consumption of Garlic and Onion Extract Concentrate on Infectious Respiratory Diseases in Elderly Resident Volunteers. Nutrients. 2023;15(10):2308. DOI: 10.3390/nu15102308 PMID: 37242191.

3. Oduwole O, Udoh EE, Oyo-Ita A, Meremikwu MM. Honey for acute cough in children. Cochrane Database Syst Rev. 2018;4(4):CD007094. DOI: 10.1002/14651858.CD007094.pub5 PMID: 29633783.

4. Abuelgasim H, Albury C, Lee J. Effectiveness of honey for symptomatic relief in upper respiratory tract infections: a systematic review and meta-analysis. BMJ Evid Based Med. 2021;26(2):57–۶۴. DOI: 10.1136/bmjebm-2020-111336 PMID: 32817011.

5. Cao Q, Wang G, Peng Y. A Critical Review on Phytochemical Profile and Biological Effects of Turnip (Brassica rapa L.). Front Nutr. 2021;8:721733. DOI: 10.3389/fnut.2021.721733.

6. Koren Y, Armoni Domany K, Gut G, et al. Respiratory effects of acute milk consumption among asthmatic and non-asthmatic children: a randomized controlled study. BMC Pediatr. 2020;20:433. DOI: 10.1186/s12887-020-02319-y.

7. National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Colds, Flu, and Complementary Health Approaches: Usefulness and Safety. National Institutes of Health. Updated 2016. نشانی: https://www.nccih.nih.gov/health/colds-flu-and-complementary-health-approaches

8. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Treatment of Flu. CDC, National Center for Immunization and Respiratory Diseases. Updated September 2, 2025. نشانی: https://www.cdc.gov/flu/treatment/