۱. بیان مسئله
شیمیدرمانی علاوه بر آسیب به سلولهای سرطانی، میتواند فعالیت مغز استخوان را نیز کاهش دهد و باعث افت تعداد گلبولهای سفید، بهویژه نوتروفیلها، شود. این وضعیت خطر ابتلا به عفونت را در بیماران افزایش میدهد و گاهی میتواند به عوارض جدی و بستریشدن بیمار منجر شود.
برای پیشگیری از این مشکل، داروهایی مانند G-CSF و GM-CSF استفاده میشوند که تولید برخی از گلبولهای سفید را تحریک میکنند. برخی معتقدند این داروها علاوه بر کاهش عفونت، میتوانند احتمال زندهماندن بیماران سرطانی را نیز افزایش دهند. مجله اینترنتی فکتنامه سلامت در این مطلب با استفاده از شواهد کاکرین این ادعا را بررسی میکند.
۲. نحوه انجام مرور کاکرین
پژوهشگران برای بررسی اثربخشی این داروها، پایگاههای CENTRAL، MEDLINE و Embase و همچنین سامانههای ثبت کارآزماییهای بالینی را جستوجو کردند. آخرین جستوجو در ژوئن ۲۰۲۵ انجام شد و محدودیتی از نظر زبان یا وضعیت انتشار مطالعات وجود نداشت.
در مجموع، ۲۶ مطالعه شامل ۵۳۲۰ بیمار مبتلا به تومورهای جامد وارد مرور شدند. در این مطالعات، مصرف پیشگیرانه داروهای G-CSF یا GM-CSF پس از شیمیدرمانی با دارونما یا عدم استفاده پیشگیرانه مقایسه شد. بیماران مبتلا به سرطانهای خونی در این مرور قرار نگرفتند.
۳. نتایج مرور کاکرین
نتایج نشان داد استفاده پیشگیرانه از این داروها احتمالاً خطر ابتلا به عفونت را کاهش میدهد. این یافته از ۷ مطالعه با مشارکت ۹۱۵ بیمار به دست آمده است. بنابراین، این داروها میتوانند در کاهش یکی از عوارض مهم شیمیدرمانی نقش داشته باشند.
اما درباره افزایش طول عمر بیماران، نتیجه متفاوت است. مرور کاکرین نشان داد استفاده از این داروها احتمالاً تفاوت اندک یا هیچ تفاوتی در بقای کلی بیماران ایجاد میکند. همچنین تفاوت مشخصی در مرگومیر ناشی از هر علت طی دوره شیمیدرمانی مشاهده نشد.
از سوی دیگر، مصرف این داروها احتمال بروز درد استخوان را افزایش میدهد. این عارضه در ۱۰ مطالعه با مشارکت ۳۱۵۲ نفر بررسی شده بود. همچنین در هیچیک از مطالعات واردشده، کیفیت زندگی بیماران گزارش نشده بود.
۴. جمعبندی
شواهد کاکرین نشان میدهد داروهای تحریککننده تولید گلبول سفید میتوانند در پیشگیری از عفونتهای مرتبط با شیمیدرمانی مؤثر باشند؛ اما نمیتوان گفت که این داروها بهطور قطعی باعث افزایش طول عمر بیماران سرطانی میشوند.
باید توجه داشت که کاهش خطر عفونت با افزایش شانس درمان سرطان یا افزایش بقای کلی بیمار یکسان نیست. این داروها درمان سرطان محسوب نمیشوند، بلکه بخشی از مراقبت حمایتی بیماران هستند.
در نهایت، تصمیم درباره استفاده از این داروها باید با توجه به نوع سرطان، رژیم شیمیدرمانی، وضعیت خونی بیمار و احتمال بروز عوارض، توسط متخصص انکولوژی گرفته شود.
۵. منبع
Ma M, Yang M, Wu Y, Li W, Yao L, Li M, et al. Prophylactic granulopoiesis-stimulating factors for people with solid tumors undergoing cancer treatment. Cochrane Database Syst Rev. 2026;(11):CD015656. doi:10.1002/14651858.CD015656.pub2.
آیا مصرف روزانه مکمل آهن برای پیشگیری از کمخونی در همه کودکان ضروری است؟





دیدگاهتان را بنویسید