آیا ورزش به کاهش درد آرتروز مفصل ران کمک میکند؟
خلاصه بررسی:
بر اساس شواهد موجود، نمیتوان گفت نگاه کردن کودک به تلویزیون یا تلفن همراه تا سن خاصی «قانوناً ممنوع» است. آنچه وجود دارد، توصیههای پزشکی و رشدی برای کاهش مواجهه با نمایشگرها در سنین پایین است.
برای کودکان زیر حدود ۱۸ ماه، بهتر است از صفحهنمایشهای غیرتعاملی مانند تلویزیون، ویدئو، تلفن همراه و تبلت پرهیز شود؛ تماس تصویری معمولاً استثنا محسوب میشود.[۲،۳]
بین ۱۸ تا ۲۴ ماهگی، در صورت استفاده، محتوای باکیفیت باید بسیار محدود و با همراهی فعال والدین باشد. از ۲ تا ۵ سالگی نیز محدود کردن استفاده به حدود یک ساعت در روز و انتخاب محتوای مناسب سن توصیه میشود.[۱–۳]
برای کودکان بزرگتر، بهجای تمرکز صرف بر یک عدد ثابت، باید بررسی کرد استفاده از دستگاههای دیجیتال آیا باعث کاهش خواب، فعالیت بدنی، مطالعه، ارتباط خانوادگی یا سایر فعالیتهای ضروری کودک شده است یا خیر.
در نهایت، مدت استفاده تنها عامل مهم نیست. نوع محتوا، سن کودک، زمان استفاده، وجود یا نبود والدین و اینکه صفحهنمایش جای چه فعالیتی را گرفته است، همگی در پیامدهای رشدی اهمیت دارند.
بررسی کامل
مقدمه:
یکی از پرسشهای رایج والدین این است که آیا نوزادان و کودکان خردسال اصلاً نباید تلویزیون، تلفن همراه، تبلت یا دیگر صفحات نمایش را ببینند؟ آیا تماشای صفحهنمایش تا سن مشخصی «ممنوع» است، یا فقط باید زمان استفاده از آن محدود شود؟
سازمانها و انجمنهای معتبر سلامت کودکان در مورد استفاده از صفحهنمایش در سالهای نخست زندگی محدودیتهای نسبتاً جدی توصیه میکنند.[۱،۲]
توصیههای علمی برای سنین مختلف چیست؟
مرور راهنماهای بینالمللی نشان میدهد که سختگیرانهترین توصیهها مربوط به دو سال نخست زندگی است.[۱،۲]
برای کودکان زیر حدود ۱۸ ماه، آکادمی اطفال آمریکا توصیه میکند از استفاده از رسانههای دیجیتال، بهجز مواردی مانند تماس تصویری، پرهیز شود. تماس ویدیویی معمولاً استثنا در نظر گرفته میشود، زیرا برخلاف تماشای منفعلانه تلویزیون یا ویدئو، میتواند شامل ارتباط اجتماعی زنده با فرد دیگری باشد.[۲،۳]
در فاصله ۱۸ تا ۲۴ ماهگی، اگر والدین تصمیم به معرفی محتوای دیجیتال بگیرند، توصیه میشود از برنامههای باکیفیت و متناسب با سن استفاده شود و کودک آن را همراه با والد یا مراقب ببیند. در این سن، رها کردن کودک بهتنهایی مقابل تلفن همراه، تبلت یا تلویزیون توصیه نمیشود.[۲،۳]
برای کودکان ۲ تا ۵ ساله، بسیاری از راهنماها زمان استفاده از صفحهنمایش را به حدود حداکثر یک ساعت در روز محدود میکنند. کیفیت محتوا و همراهی والدین نیز به اندازه مدت استفاده اهمیت دارد.[۱،۲]
در کودکان بزرگتر و نوجوانان، موضوع پیچیدهتر است. در برخی راهنماها و مطالعات، محدود کردن استفاده تفریحی از نمایشگرها به حدود دو ساعت در روز بهعنوان یک هدف مطرح شده است؛ اما برخلاف گروه سنی زیر پنج سال، یک سقف زمانی واحد و کاملاً یکسان برای همه کودکان ۶ تا ۱۷ سال در تمام راهنماهای بینالمللی وجود ندارد.[۱،۱۰] در این سنین، تأثیر صفحهنمایش بر خواب، فعالیت بدنی، درس، روابط خانوادگی و سلامت روان نیز باید در ارزیابی میزان استفاده در نظر گرفته شود.
چرا در سالهای اول زندگی اینقدر بر محدود کردن صفحهنمایش تأکید میشود؟
سالهای ابتدایی زندگی یکی از مهمترین دورههای رشد مغز، زبان، توجه و مهارتهای اجتماعی است. نوزادان و کودکان خردسال بخش بزرگی از یادگیری خود را از طریق تعامل مستقیم با انسانها و محیط واقعی به دست میآورند؛ یعنی از طریق نگاه کردن به چهره والدین، شنیدن صدای آنها، لمس اشیا، بازی، حرکت و گفتوگوی دوسویه.[۲،۳]
مطالعات نشان دادهاند که کودکان خردسال معمولاً مطالبی را که از یک صفحه دوبعدی میبینند، به اندازه همان اطلاعات در تعامل زنده و واقعی یاد نمیگیرند. پژوهشگران این پدیده را «کسری ویدئویی» یا Video Deficit مینامند.[۴] به بیان ساده، مغز کودک خردسال هنوز به اندازه کودک بزرگتر قادر نیست اطلاعات مشاهدهشده روی صفحه را بهراحتی به دنیای واقعی تعمیم دهد.
یکی دیگر از نگرانیهای اصلی این است که زمان صفحهنمایش میتواند جای فعالیتهایی را بگیرد که برای رشد کودک ضروریاند؛ از جمله صحبت کردن با والدین، بازی آزاد، فعالیت بدنی و خواب.
مطالعات درباره رشد، زبان و توجه چه میگویند؟
در یک مطالعه روی حدود ۱۹۹۴ کودک کانادایی که در ۳۶ ماهگی ارزیابی شدند، کودکانی که روزانه بیش از یک ساعت و بهویژه حدود دو تا سه ساعت یا بیشتر در معرض صفحهنمایش قرار داشتند، احتمال بیشتری برای مشاهده برخی تأخیرهای رشدی و مشکلات مربوط به واژگان داشتند.[۵]
البته چنین مطالعاتی عمدتاً مشاهدهای هستند. به همین دلیل، مشاهده ارتباط میان صفحهنمایش و تأخیر رشد الزاماً به این معنی نیست که صفحهنمایش بهتنهایی علت این مشکلات بوده است. عواملی مانند شرایط خانوادگی، میزان تعامل والدین، خواب، وضعیت اقتصادی و ویژگیهای خود کودک نیز میتوانند در این رابطه نقش داشته باشند.
همچنین یک مرور نظاممند و فراتحلیل منتشرشده در مجله پزشکی جاما که ۶۴ مطالعه را بررسی کرده است، نشان داد نوع و شرایط استفاده از صفحهنمایش اهمیت زیادی دارد. تماشای برنامهها بهطور کلی با پیامدهای شناختی ضعیفتر ارتباط اندکی داشت و روشن بودن تلویزیون در پسزمینه نیز با پیامدهای شناختی نامطلوب همراه بود. در مقابل، استفاده مشترک والد و کودک از رسانه با نتایج شناختی بهتر ارتباط داشت.[۶]
این یافته به این معنا نیست که تماشای تلویزیون همراه والدین برای کودک خردسال «مفیدتر از بازی و تعامل واقعی» است؛ بلکه نشان میدهد اگر کودکی قرار است از رسانه استفاده کند، همراهی و توضیح دادن والدین میتواند نسبت به تماشای منفعلانه و انفرادی شرایط بهتری ایجاد کند.
مطالعات دیگری نیز میان استفاده زیاد از صفحهنمایش در کودکی و مشکلات توجه ارتباطهایی گزارش کردهاند. با این حال، این رابطه میتواند دوسویه باشد؛ یعنی استفاده زیاد از نمایشگر ممکن است با مشکلات توجه مرتبط باشد و از سوی دیگر، کودکانی که از ابتدا دشواری بیشتری در تنظیم توجه یا رفتار دارند، ممکن است بیشتر در معرض استفاده از نمایشگر قرار بگیرند.[۷]
خواب هم تحت تأثیر قرار میگیرد
یکی از یافتههای نسبتاً ثابت در مطالعات کودکان و نوجوانان، ارتباط میان استفاده زیاد از نمایشگرها و مشکلات خواب است؛ بهویژه هنگامی که تلفن همراه، تبلت یا تلویزیون در اتاق خواب کودک قرار داشته باشد یا نزدیک زمان خواب استفاده شود.[۱۰]
به همین دلیل، بسیاری از متخصصان توصیه میکنند اتاق خواب و زمان نزدیک به خواب تا حد امکان بدون صفحهنمایش باشد.
آیا خانوادهها این توصیهها را رعایت میکنند؟
شواهد نشان میدهد رعایت کامل این توصیهها در بسیاری از کشورها پایین است.
یک مرور نظاممند و فراتحلیل شامل بیش از ۸۹ هزار کودک نشان داد تنها حدود ۲۴.۷ درصد کودکان زیر دو سال معیار عدم استفاده از صفحهنمایش را رعایت میکردند. در کودکان پیشدبستانی نیز فقط حدود ۳۵.۶ درصد محدودیت یک ساعت در روز را رعایت کرده بودند.[۸]
در کودکان ۶ تا ۱۴ سال نیز یک مرور نظاممند، میانگین استفاده روزانه از صفحهنمایش را حدود ۲.۷۷ ساعت در روز گزارش کرده و حدود ۴۶ درصد کودکان بیش از دو ساعت در روز در معرض صفحهنمایش بودهاند.[۱۰]
یکی از دلایل رایج افزایش استفاده، بهکار بردن تلفن همراه یا تلویزیون برای آرام کردن یا سرگرم کردن کودک هنگام گریه، غذا خوردن یا زمانی است که والدین مشغول کارهای روزمره هستند.[۲،۹]
مطالعات در عین حال نشان دادهاند خانوادههایی که قوانین مشخص و ثابتی برای استفاده از رسانه دارند و والدین نیز اعتماد بیشتری به توانایی خود در مدیریت این رفتار دارند، معمولاً با میزان کمتری از استفاده کودک از صفحهنمایش مواجهاند.[۹،۱۰]
جمعبندی؛ تا چند سالگی نباید کودک صفحهنمایش ببیند؟
بر اساس شواهد موجود، نمیتوان گفت نگاه کردن کودک به تلویزیون یا تلفن همراه تا سن خاصی «قانوناً ممنوع» است. آنچه وجود دارد، توصیههای پزشکی و رشدی برای کاهش مواجهه با نمایشگرها در سنین پایین است.
برای کودکان زیر حدود ۱۸ ماه، بهتر است از صفحهنمایشهای غیرتعاملی مانند تلویزیون، ویدئو، تلفن همراه و تبلت پرهیز شود؛ تماس تصویری معمولاً استثنا محسوب میشود.[۲،۳]
بین ۱۸ تا ۲۴ ماهگی، در صورت استفاده، محتوای باکیفیت باید بسیار محدود و با همراهی فعال والدین باشد. از ۲ تا ۵ سالگی نیز محدود کردن استفاده به حدود یک ساعت در روز و انتخاب محتوای مناسب سن توصیه میشود.[۱–۳]
برای کودکان بزرگتر، بهجای تمرکز صرف بر یک عدد ثابت، باید بررسی کرد استفاده از دستگاههای دیجیتال آیا باعث کاهش خواب، فعالیت بدنی، مطالعه، ارتباط خانوادگی یا سایر فعالیتهای ضروری کودک شده است یا خیر.
در نهایت، مدت استفاده تنها عامل مهم نیست. نوع محتوا، سن کودک، زمان استفاده، وجود یا نبود والدین و اینکه صفحهنمایش جای چه فعالیتی را گرفته است، همگی در پیامدهای رشدی اهمیت دارند.
والدین میتوانند چند اصل ساده را رعایت کنند: از استفاده از گوشی یا تبلت بهعنوان ابزار دائمی آرام کردن کودک خودداری کنند، وعدههای غذایی و اتاق خواب را تا حد امکان بدون صفحهنمایش نگه دارند، برای استفاده روزانه قواعد مشخص داشته باشند و در کودکان خردسال، در صورت استفاده از رسانه، همراه کودک باشند و درباره آنچه روی صفحه دیده میشود با او صحبت کنند.
در کودکانی که مشکلات خواب، گفتار و زبان، توجه، رفتار یا رشد دارند، بهتر است میزان و نحوه استفاده از رسانه نیز در گفتوگو با پزشک یا متخصص اطفال بررسی شود.
منابع
- Nuvoli V, Camanni M, Mariani I, et al. Digital screen exposure in infants, children and adolescents: a systematic review of existing recommendations. Public Health in Practice. 2025;10. doi:10.1016/j.puhip.2025.100653
- Arumugam C, Said M, Farid NDN. Screen-based media and young children: Review and recommendations. Malaysian Family Physician. 2021;16(2):7–۱۳. doi:10.51866/rv1143
- Hill DJ, Ameenuddin N, Chassiakos YR, et al. Media and Young Minds. Pediatrics. 2016;138. doi:10.1542/peds.2016-2591
- Anderson DR, Pempek TA. Television and Very Young Children. American Behavioral Scientist. 2005;48:505–۵۲۲. doi:10.1177/0002764204271506
- McArthur B, Tough S, Madigan S. Screen time and developmental and behavioral outcomes for preschool children. Pediatric Research. 2021;91:1616–۱۶۲۱. doi:10.1038/s41390-021-01572-w
- Mallawaarachchi SR, Burley J, Mavilidi M, et al. Early Childhood Screen Use Contexts and Cognitive and Psychosocial Outcomes: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Pediatrics. 2024. doi:10.1001/jamapediatrics.2024.2620
- Jourdren M, Bucaille A, Ropars J. The Impact of Screen Exposure on Attention Abilities in Young Children: A Systematic Review. Pediatric Neurology. 2023;142:76–۸۸. doi:10.1016/j.pediatrneurol.2023.01.005
- McArthur B, Volkova VG, Tomopoulos S, Madigan S. Global Prevalence of Meeting Screen Time Guidelines Among Children 5 Years and Younger: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Pediatrics. 2022. doi:10.1001/jamapediatrics.2021.6386
- Pyne B, Asmara OJ, Morawska A. The Impact of Modifiable Parenting Factors on the Screen Use of Children Five Years or Younger: A Systematic Review. Clinical Child and Family Psychology Review. 2025;28:458–۴۹۰. doi:10.1007/s10567-025-00523-9
- Qi J, Yan Y, Yin H. Screen time among school-aged children aged 6–۱۴: a systematic review. Global Health Research and Policy. 2023;8. doi:10.1186/s41256-023-00297-z
در این نسخه، دو نکته برای دقت علمی تعدیل شده است: «ممنوعیت» از «توصیه پزشکی» جدا شده و سقف دو ساعت برای سنین مدرسه نیز بهعنوان یک توصیه/معیار رایج در برخی راهنماها مطرح شده، نه یک قانون واحد و جهانی.
دیدگاهتان را بنویسید