چقدر باید نگران عوارض بلندمدت آمپولهای لاغری باشیم؟
مقدمه و بیان مسئله
اخیراً یک کارشناس در یکی از برنامههای صداوسیما مدعی شده است که «ورزش حرفهای برای سلامت ضرر دارد». این گزاره در نگاه اول ممکن است عجیب به نظر برسد؛ چراکه ورزش معمولاً با افزایش آمادگی جسمانی، کاهش خطر بیماریهای مزمن و افزایش طول عمر مرتبط دانسته میشود.
اما آیا این مزایا درباره افرادی که سالها در سطح حرفهای و تحت فشار شدید تمرینی و مسابقهای فعالیت میکنند نیز به همان شکل برقرار است؟
مرور مطالعات علمی نشان میدهد پاسخ سادهای برای این پرسش وجود ندارد. ورزشکاران حرفهای در بسیاری از مطالعات، در مقایسه با جمعیت عمومی، مرگومیر کلی کمتری دارند؛ اما در برخی رشتهها، بهخصوص ورزشهای برخوردی و پربرخورد مانند فوتبال آمریکایی و فوتبال، میزان بعضی آسیبهای مزمن مفصلی و برخی بیماریهای عصبی در سالهای پس از بازنشستگی بیشتر گزارش شده است.[۱][۲]
بنابراین برای بررسی ادعای مطرحشده باید میان «تأثیر ورزش بر طول عمر» و «آسیبهای ناشی از سالها فعالیت حرفهای و برخوردهای مکرر» تفاوت قائل شد.
نتایج شواهد
ورزشکاران حرفهای لزوماً عمر کوتاهتری ندارند
یکی از مهمترین نکاتی که با ادعای کلی «ورزش حرفهای برای سلامت مضر است» سازگار نیست، مطالعات مربوط به مرگومیر ورزشکاران حرفهای است.
مطالعهای که در سال ۲۰۱۹ روی بازیکنان حرفهای فوتبال آمریکایی و بیسبال انجام شد نشان داد میزان مرگومیر کلی در این ورزشکاران از جمعیت عمومی آمریکا کمتر است.[۱] بررسیهای دیگر نیز نشان دادهاند که ورزشکاران نخبه معمولاً از نظر طول عمر و برخی علل مرگ، وضعیت بهتری از جمعیت عمومی دارند.[۲]
البته پژوهشگران هشدار میدهند که بخشی از این تفاوت ممکن است ناشی از پدیدهای موسوم به «اثر کارگر سالم» یا Healthy Worker Effect باشد. ورزشکاران حرفهای در ابتدای مسیر خود معمولاً از نظر جسمی سالمتر، فعالتر و آمادهتر از میانگین جامعه هستند؛ بنابراین مقایسه مستقیم آنها با کل جمعیت ممکن است بعضی خطرات شغلی ورزش حرفهای را پنهان کند.[۱][۳]
خطر بیماریهای عصبی در بعضی ورزشهای برخوردی بیشتر است
شواهد علمی درباره ورزشهایی که با ضربات مکرر به سر همراه هستند، نگرانکنندهتر است.
یک مرور نظاممند منتشرشده در British Journal of Sports Medicine نشان داده است که برخی گروههای ورزشکاران حرفهای که سابقه ضربههای مکرر به سر دارند، در سالهای بعد از پایان دوران ورزشی با خطر بیشتری برای ابتلا به برخی بیماریهای عصبی و اختلالات شناختی مواجه هستند.[۴]
مطالعهای دیگر درباره بازیکنان فوتبال آمریکایی نشان داد مرگ ناشی از بیماریهای نورودژنراتیو در بازیکنان NFL در مقایسه با بازیکنان حرفهای بیسبال بیشتر بوده است.[۱]
یک مرور و فراتحلیل درباره ورزشهای همراه با ضربات مکرر به سر نیز افزایش خطر مرگ ناشی از بیماریهای نورودژنراتیو را گزارش کرده است.[۵]
همچنین مرور دیگری درباره ورزشکاران حرفهای و دانشگاهی، ارتباط میان سابقه فعالیت در برخی ورزشهای برخوردی و افزایش احتمال ابتلا به بیماریهایی مانند دمانس، اسکلروز جانبی آمیوتروفیک یا ALS و اختلال شناختی را بررسی کرده است.[۶]
با این حال، این یافتهها به این معنا نیست که هر ورزشکار حرفهای یا هر فردی که دچار ضربه مغزی شده، در آینده به بیماری عصبی مبتلا خواهد شد. میزان خطر به عواملی مانند نوع ورزش، مدت دوران حرفهای، تعداد و شدت ضربههای سر و ویژگیهای فردی بستگی دارد.[۴]
آسیبهای مفصلی یکی از مهمترین عوارض بلندمدت است
ورزشکاران حرفهای، بهویژه در رشتههایی مانند فوتبال، در طول دوران حرفهای بارها در معرض آسیب زانو، مچ پا، لگن و سایر مفاصل قرار میگیرند. مرور مطالعات انجامشده بر بازیکنان بازنشسته فوتبال نشان میدهد که آرتروز، درد مزمن و مشکلات مفصلی در این گروه قابل توجه است و میتواند کیفیت زندگی پس از بازنشستگی را کاهش دهد.[۷]
مطالعهای بر بازیکنان سابق فوتبال پرتغال نیز نشان داده است که آسیبهای شدید دوران بازی ممکن است سالها پس از پایان فعالیت حرفهای همچنان بر سلامت جسمانی ورزشکاران اثر داشته باشد.[۸]
بنابراین این بخش از ادعا که ورزش حرفهای ــ بهخصوص در رشتههای پربرخورد ــ میتواند باعث فرسودگی زودرس مفاصل و مشکلات مزمن اسکلتی شود، پشتوانه علمی قابل توجهی دارد.
میزان آسیب در ورزش حرفهای میتواند بسیار بالا باشد
از دیدگاه سلامت شغلی نیز ورزش حرفهای فعالیتی کمخطر محسوب نمیشود.
بررسیهای حوزه ایمنی و سلامت شغلی نشان دادهاند که ورزشکاران حرفهای در بعضی رشتههای تیمی و برخوردی با نرخ بالایی از آسیبهای جسمانی مواجهاند و عواملی مانند فشار برای حضور در مسابقه، رقابت برای حفظ جایگاه و فرهنگ «بازی کردن با وجود درد» میتواند احتمال آسیب را افزایش دهد.[۹]
یک مرور منتشرشده در سال ۲۰۲۵ نیز موضوع تعیین محدودیت برای میزان مواجهه بازیکنان با برخوردهای فیزیکی در ورزشهای تیمی را مطرح کرده و تأکید کرده است که تماس و برخورد مکرر باید مانند سایر مواجهههای شغلی پرخطر مدیریت شود.[۱۰]
خطرات ورزش حرفهای فقط به مفاصل و مغز محدود نمیشود.
بازنشستگی میتواند برای برخی ورزشکاران با درد مزمن، کاهش توانایی جسمانی، تغییر سبک زندگی و از دست دادن هویت حرفهای همراه باشد. یک مرور نظاممند درباره ورزشکاران بازنشسته رشتههای برخوردی نشان داده است که عوامل جسمانی، اجتماعی و هویتی میتوانند بر سلامت روان آنها پس از پایان دوران حرفهای تأثیر بگذارند.[۱۱]
با این حال، درباره مرگ ناشی از خودکشی یا اختلالات روانپزشکی تصویر یکدستی وجود ندارد. برخی مطالعات نشان دادهاند که بازیکنان حرفهای فوتبال و فوتبال آمریکایی در مقایسه با جمعیت عمومی، نرخ مرگ ناشی از خودکشی یا بیماریهای روانی بالاتری ندارند.[۱۲]
از سوی دیگر، یک مطالعه منتشرشده در سال ۲۰۲۶ که بازیکنان فوتبال آمریکایی را با ورزشکاران حرفهای رشتههای غیرتماسی مقایسه کرده، برای برخی دورههای زمانی تفاوتهایی در مرگ ناشی از خودکشی گزارش کرده است.[۱۳] این یافته نشان میدهد که انتخاب گروه مقایسه میتواند در تفسیر نتایج اهمیت زیادی داشته باشد.
نتیجهگیری
شواهد علمی از این گزاره کلی که «ورزش حرفهای برای سلامت مضر است» بهصورت مطلق حمایت نمیکنند.
ورزشکاران حرفهای در بسیاری از مطالعات نسبت به جمعیت عمومی مرگومیر کلی کمتری دارند و آمادگی جسمانی بالای آنها میتواند مزایای قابل توجهی برای سلامت داشته باشد.[۱][۲]
در مقابل، فعالیت طولانیمدت در برخی ورزشهای حرفهای ــ بهویژه رشتههای برخوردی و ورزشهایی که با ضربات مکرر به سر یا آسیب شدید مفاصل همراه هستند ــ میتواند خطر ابتلا به آرتروز زودرس، درد و ناتوانی مزمن و برخی بیماریهای نورودژنراتیو را افزایش دهد.[۴][۵][۷]
بنابراین بیان دقیقتر این است که ورزش حرفهای لزوماً باعث کاهش طول عمر نمیشود، اما در برخی رشتههای پرفشار و برخوردی با خطرات شغلی و عوارض بلندمدت مهمی برای مفاصل، سیستم عصبی و سلامت جسمانی همراه است.
در نتیجه، ادعای مطرحشده در صورتی که به معنای «مضر بودن تمام اشکال ورزش حرفهای برای سلامت» باشد، بیش از حد کلی است؛ اما درباره افزایش برخی خطرات بلندمدت در ورزشکاران حرفهای، بهخصوص در رشتههای برخوردی، شواهد علمی قابل توجهی وجود دارد.
منابع
[۱] Nguyen VT, Zafonte RD, Chen JT, et al. Mortality Among Professional American-Style Football Players and Professional American Baseball Players. JAMA Network Open. 2019;2:e194222.
DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2019.4223
[2] Morales JS, Valenzuela PL, Saco-Ledo G, et al. Mortality Risk from Neurodegenerative Disease in Sports Associated with Repetitive Head Impacts: Preliminary Findings from a Systematic Review and Meta-Analysis. Sports Medicine. 2021.
[3] DeKosky ST, Jaffee M, Bauer R. Long-term Mortality in NFL Professional Football Players. JAMA. 2018;319:773–۷۷۵.
DOI: 10.1001/jama.2017.20885
[4] Iverson GL, Castellani RJ, Cassidy JD, et al. Examining later-in-life health risks associated with sport-related concussion and repetitive head impacts: a systematic review of case-control and cohort studies. British Journal of Sports Medicine. 2023;57:810–۸۲۴.
DOI: 10.1136/bjsports-2023-106890
[5] Morales JS, Valenzuela PL, Saco-Ledo G, et al. Mortality Risk from Neurodegenerative Disease in Sports Associated with Repetitive Head Impacts. Sports Medicine. 2022;52:835–۸۴۶.
DOI: 10.1007/s40279-021-01580-0
[6] Bellomo G, Piscopo P, Corbo M, et al. A systematic review on the risk of neurodegenerative diseases and neurocognitive disorders in professional and varsity athletes. Neurological Sciences. 2022;43:6667–۶۶۹۱.
DOI: 10.1007/s10072-022-06319-x
[7] Carmody S, Anemaat K, Massey A, Kerkhoffs G, Gouttebarge V. Health conditions among retired professional footballers: a scoping review. BMJ Open Sport & Exercise Medicine. 2022;8.
DOI: 10.1136/bmjsem-2021-001196
[8] Teixeira E, Silva C, Romero F, Miguel M, Vicente A. Severe Injuries of Former Portuguese Football Players: A Post-Career Burden? Sports. 2025;13.
DOI: 10.3390/sports13010017
[9] Chen Y, Buggy C, Kelly S. Winning at all costs: a review of risk-taking behaviour and sporting injury from an occupational safety and health perspective. Sports Medicine – Open. 2019;5.
DOI: 10.1186/s40798-019-0189-9
[10] Fuller CW. Implementing exposure limits for players in contact team sports: review of principles and practices. Frontiers in Sports and Active Living. 2025;7.
DOI: 10.3389/fspor.2025.1593766
[11] Vella JD, Facer-Childs E, Ogden J, et al. Influences on the mental health and well-being of retired professional athletes from high contact team sports: a mixed methods systematic review. British Journal of Sports Medicine. 2025;60:67–۷۷.
DOI: 10.1136/bjsports-2024-108953
[12] Morales JS, Castillo-García A, Valenzuela PL, et al. Mortality from mental disorders and suicide in male professional American football and soccer players: A meta-analysis. Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports. 2021;31:2241–۲۲۴۸.
DOI: 10.1111/sms.14038
[13] Grashow R, Konstantinides NA, Anderson BC, et al. Participation in Professional American-Style Football and Suicide Mortality: 1979–۲۰۱۹. Journal of Neurotrauma. 2026;43:1250–۱۲۵۸.
DOI: 10.1177/08977151251408496
دیدگاهتان را بنویسید