نتیجه بررسی: نادرست

آیا دیر حرف زدن کودکان همیشه طبیعی است؟

مقدمه و بیان مسئله

یکی از نگرانی‌های رایج والدین در سال‌های نخست زندگی کودک، دیر شروع شدن حرف زدن است. در چنین شرایطی گاهی گفته می‌شود که «بعضی بچه‌ها ذاتاً دیرتر حرف می‌زنند» یا «دیر حرف زدن طبیعی است و کودک بالاخره خودش به بقیه می‌رسد».

باورهایی مانند اینکه پسرها همیشه دیرتر از دخترها حرف می‌زنند یا وجود سابقه خانوادگی دیر حرف زدن به‌تنهایی می‌تواند این وضعیت را توضیح دهد نیز ممکن است باعث شود خانواده‌ها ارزیابی رشد زبانی کودک را به تعویق بیندازند.

در مطالعات علمی، اصطلاح «دیر حرف زدن» یا Late Talking معمولاً برای کودکانی به کار می‌رود که رشد زبان بیانی آنها نسبت به سنشان عقب‌تر است، در حالی که ممکن است در سایر حوزه‌های رشد مشکل آشکاری نداشته باشند. یکی از معیارهای رایج در پژوهش‌ها، داشتن کمتر از ۵۰ واژه و نداشتن ترکیب دوکلمه‌ای در حدود ۲۴ ماهگی است.[۱]

پرسش اصلی این راستی آزمایی این است: آیا دیر حرف زدن در کودکان را می‌توان همیشه بخشی طبیعی از رشد دانست و بدون ارزیابی تخصصی منتظر ماند تا کودک خودبه‌خود این تأخیر را جبران کند؟

نتایج شواهد

مطالعات نشان می‌دهند دیر حرف زدن پدیده نسبتاً شایعی است و حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد کودکان خردسال ممکن است معیارهای «دیر حرف زدن» را داشته باشند.[۱][۲][۳] با این حال، مسیر رشد همه این کودکان یکسان نیست.

بر اساس مطالعات طولی و مطالعات مروری، حدود نیمی تا سه‌چهارم کودکانی که دیر شروع به حرف زدن می‌کنند، طی سال‌های بعد بخش عمده فاصله خود را با همسالان جبران می‌کنند.[۱][۴][۵] به این گروه گاهی «دیرشکوفاها» یا Late Bloomers گفته می‌شود.

با این حال، حتی در برخی از کودکانی که در آزمون‌های استاندارد زبانی به محدوده طبیعی می‌رسند، تفاوت‌های ظریف در واژگان، دستور زبان، درک مطلب و سایر مهارت‌های زبانی ممکن است در سال‌های بعد باقی بماند.[۱]

از سوی دیگر، دیر حرف زدن در همه کودکان خودبه‌خود برطرف نمی‌شود. مطالعات مختلف برآورد کرده‌اند که حدود ۲۰ تا ۴۰ درصد دیرحرف‌زن‌ها ممکن است در ادامه کودکی با مشکلات پایدار زبان، از جمله اختلال زبان رشدی یا مشکلات مشابه، روبه‌رو شوند.[۴][۵][۲] در یکی از مطالعات طولی نیز حدود ۳۷ درصد کودکانی که سابقه دیر حرف زدن داشتند، در پنج‌سالگی همچنان خدمات گفتار و زبان دریافت می‌کردند.[۵]

برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که در سن مدرسه نیز احتمال باقی ماندن مشکلات زبانی در کودکانی که سابقه دیر حرف زدن دارند بیشتر است. در یک مطالعه، حدود ۲۰ درصد این کودکان در هفت‌سالگی دچار اختلال زبانی بودند؛ در حالی که این میزان در کودکانی با رشد زبانی معمول حدود ۱۱ درصد گزارش شد.[۲][۵]

پیامدها لزوماً فقط به تعداد واژه‌هایی که کودک استفاده می‌کند محدود نمی‌شوند. پژوهش‌هایی که کودکان را در سنین بالاتر پیگیری کرده‌اند، نشان داده‌اند برخی از کودکانی که سابقه دیر حرف زدن دارند ممکن است در مهارت‌هایی مانند دستور زبان، واژگان و درک خواندن عملکرد ضعیف‌تری نسبت به همسالان خود داشته باشند.[۱] مطالعه دیگری در کودکان سن مدرسه نیز تفاوت‌هایی در الگوی مکث هنگام صحبت کردن و زمان پاسخ‌گویی گزارش کرده است.[۶]

چه عواملی احتمال تداوم مشکل را بیشتر می‌کنند؟

یکی از مهم‌ترین عوامل پیش‌بینی‌کننده، وضعیت زبان دریافتی کودک است؛ یعنی اینکه کودک تا چه اندازه سخنان دیگران را می‌فهمد. شواهد نشان می‌دهند کودکانی که علاوه بر دیر حرف زدن، در فهم زبان نیز مشکل دارند، بیشتر در معرض مشکلات پایدار زبانی قرار می‌گیرند.[۵][۷] محدود بودن بیشتر واژگان در حدود دو تا دوونیم‌سالگی نیز با احتمال بالاتر مشکلات بعدی همراه دانسته شده است.[۵][۷][۸]

سابقه خانوادگی اختلالات زبان، گفتار یا مشکلات سوادآموزی نیز یکی دیگر از عوامل خطر گزارش‌شده در مطالعات است.[۳][۵]

همچنین تأخیر گفتار و زبان در بعضی کودکان می‌تواند بخشی از یک وضعیت رشدی گسترده‌تر باشد و نباید همیشه به‌عنوان «فقط دیر حرف زدن» در نظر گرفته شود. برای نمونه، در یک مطالعه بالینی روی ۱۰۰ کودک ارجاع‌شده به‌دلیل تأخیر گفتار، ۳۱ کودک در نهایت تشخیص اختلال طیف اوتیسم یا تأخیر کلی رشد دریافت کردند.[۹] البته این عدد مربوط به یک نمونه بالینی ارجاع‌شده است و نمی‌توان آن را به همه کودکانی که دیر حرف می‌زنند تعمیم داد.

برخی نشانه‌ها نیز نیاز به ارزیابی سریع‌تر را افزایش می‌دهند. از جمله این موارد می‌توان به پسرفت در مهارت‌های زبانی یا اجتماعی، پاسخ ندادن یا پاسخ نامنظم به صداها و نشانه‌هایی از اختلال شنوایی، و تأخیر قابل‌توجه در مهارت‌های اولیه ارتباطی اشاره کرد.[۱۰] ارزیابی شنوایی نیز اهمیت زیادی دارد، زیرا مشکلات شنوایی می‌توانند بر رشد گفتار و زبان اثر بگذارند.[۱۰]

مطالعات عصب‌شناختی نیز تفاوت‌هایی را در فعالیت مغزی یا ساختار برخی نواحی مرتبط با پردازش زبان در گروه‌هایی از کودکان دیرحرف‌زن گزارش کرده‌اند. یک مرور نظام‌مند منتشرشده در سال ۲۰۲۶، شواهد مطالعات الکتروفیزیولوژیک و تصویربرداری عصبی را بررسی کرده و تفاوت‌هایی از جمله در پردازش شنیداری و برخی مناطق مغزی مرتبط با زبان را گزارش کرده است.[۱۱] با این حال، این یافته‌ها فعلاً بیشتر ارزش پژوهشی دارند و تصویربرداری مغزی یا EEG آزمایشی معمول برای تشخیص «دیر حرف زدن» در کودکان محسوب نمی‌شود.

آیا باید فقط «صبر کرد و دید»؟

شواهد از یک رویکرد یکسان برای همه کودکان حمایت نمی‌کنند. در کودکانی که تنها تأخیر زبان بیانی دارند، زبان دیگران را متناسب با سن خود می‌فهمند، ارتباط اجتماعی مناسبی دارند و هیچ نشانه هشداردهنده دیگری دیده نمی‌شود، ممکن است پیگیری و پایش رشد با نظر متخصص کافی باشد.[۵][۱۰]

اما اگر کودک علاوه بر تأخیر در حرف زدن، در درک زبان، ارتباط اجتماعی، شنوایی یا سایر حوزه‌های رشد مشکل داشته باشد، یا مهارت‌هایی را که قبلاً داشته از دست بدهد، صرفاً منتظر ماندن می‌تواند تشخیص و مداخله را به تأخیر بیندازد.[۹][۱۰]

مطالعات همچنین بر اهمیت محیط زبانی غنی تأکید دارند. تعامل مستقیم والدین با کودک، کتاب خواندن، بازی و گفت‌وگوی روزمره و فراهم کردن فرصت‌های کافی برای ارتباط از عوامل مرتبط با رشد بهتر زبان هستند.[۳][۱۰] این اقدامات جای ارزیابی تخصصی را در کودکی که نشانه‌های نگران‌کننده دارد نمی‌گیرند، اما می‌توانند بخشی از محیط حمایتی رشد زبان باشند.

نتیجه‌گیری

ادعای «دیر حرف زدن کودکان همیشه طبیعی است» نادرست است.

بخش قابل‌توجهی از کودکانی که دیر شروع به حرف زدن می‌کنند، در سال‌های بعد خود را به همسالان می‌رسانند؛ اما این اتفاق برای همه کودکان رخ نمی‌دهد. بر اساس پژوهش‌ها، یک اقلیت قابل‌توجه ممکن است در ادامه با مشکلات پایدار زبان و ارتباط روبه‌رو شوند.[۱][۴][۵]

مهم‌تر از خودِ تعداد کلمات، مجموعه وضعیت رشدی کودک است. مشکل در فهم زبان، سابقه خانوادگی اختلالات زبان و سواد، مشکلات شنوایی، تأخیر در سایر حوزه‌های رشد، اختلال در ارتباط اجتماعی و به‌ویژه از دست دادن مهارت‌هایی که کودک قبلاً داشته است، همگی دلایلی برای ارزیابی دقیق‌تر هستند.[۳][۵][۷][۹][۱۰]

بنابراین، نگرانی درباره رشد گفتار و زبان کودک نباید صرفاً با توصیه‌هایی مانند «صبر کنید، خودش درست می‌شود» کنار گذاشته شود. اگر والدین درباره رشد زبان کودک نگرانی دارند، بهترین اقدام مطرح کردن موضوع با پزشک کودک، متخصص رشد یا آسیب‌شناس گفتار و زبان و در صورت لزوم ارزیابی شنوایی است.

منابع

[۱] Nouraey, P., Ayatollahi, M., & Moghadas, M. (2021). Late Language Emergence. Sultan Qaboos University Medical Journal, 21, e182–e190. https://doi.org/10.18295/squmj.2021.21.02.005

[2] Curtis, P. R., Estabrook, R., Roberts, M., & Weisleder, A. (2023). Specificity of Phonological Representations in U.S. English-Speaking Late Talkers and Typical Talkers. Infancy, 28, 771–۷۹۲. https://doi.org/10.1111/infa.12536

[3] Collisson, B., Graham, S., Preston, J., Rose, M., McDonald, S., & Tough, S. (2016). Risk and Protective Factors for Late Talking: An Epidemiologic Investigation. The Journal of Pediatrics, 172, 168–۱۷۴.e1. https://doi.org/10.1016/j.jpeds.2016.02.020

[4] Maggiulli, C., Zampini, L., Paini, M., Granocchio, E., & Sarti, D. (2025). Comparison of communicative-linguistic indices between Late Talkers and typically developing children through the Dynamic Communication Evaluation coding scheme. Clinical Linguistics & Phonetics, 40, 250–۲۶۶. https://doi.org/10.1080/02699206.2025.2517322

[5] Bishop, D., Holt, G., Line, E., McDonald, D., McDonald, S., & Watt, H. J. (2012). Parental phonological memory contributes to prediction of outcome of late talkers from 20 months to 4 years: a longitudinal study of precursors of specific language impairment. Journal of Neurodevelopmental Disorders, 4, 3. https://doi.org/10.1186/1866-1955-4-3

[6] Sun, Y., & Ding, H. (2025). Pausing patterns in English school-age children with a history of late talking: Frequent pauses and prolonged response delays. Journal of Communication Disorders, 115, 106514. https://doi.org/10.1016/j.jcomdis.2025.106514

[7] Fisher, E. L. (2017). A Systematic Review and Meta-Analysis of Predictors of Expressive-Language Outcomes Among Late Talkers. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 60(10), 2935–۲۹۴۸. https://doi.org/10.1044/2017_JSLHR-L-16-0310

[8] Ebrahimian, S. F., Asadi, M., & Salmani, M. (2025). Morphosyntactic and lexical features in 5;0–۶;۰ years old Persian-speaking children with a history of late-talking: A 3 years follow up. Clinical Linguistics & Phonetics, 40, 101–۱۲۰. https://doi.org/10.1080/02699206.2025.2496471

[9] Zengin-Akkuş, P., Çelen-Yoldaş, T., Kurtipek, G., & Özmert, E. (2018). Speech delay in toddlers: Are they only “late talkers”? The Turkish Journal of Pediatrics, 60(2), 165–۱۷۲. https://doi.org/10.24953/turkjped.2018.02.008

[10] Liang, W., Gn, L. W. E., Tan, Y., & Tan, G. H. (2023). Speech and language delay in children: a practical framework for primary care physicians. Singapore Medical Journal, 64, 745–۷۵۰. https://doi.org/10.4103/singaporemedj.smj-2022-051

[11] Mohammadi, M. R., Dadgar, H., Baloochi, S. A., & Khaleghi, A. (2026). Neural correlates of late talking: A systematic review of electrophysiological and neuroimaging studies. Progress in Neuro-Psychopharmacology & Biological Psychiatry, 147, 111719. https://doi.org/10.1016/j.pnpbp.2026.111719