نتیجه بررسی: نادرست

بررسی ادعای یک مدعی طب سنتی / آیا مصرف نمک تسویه شده باعث ابتلا به دیابت می‌شود؟

مقدمه:

اخیرا یک فیلم از یک فرد مدعی طب سنتی به نام حسن اکبری در فضای مجازی منتشر شده است که وی مدعی شده است: مصرف نمک با تأثیر بر کوفاکتورها، باعث ابتلا به دیابت و جلوگیری از درمان آن می‌شود.

فکت‌نامه سلامت به بررسی این ادعا پرداخته است:

۱. ارتباط مصرف نمک با خطر ابتلا به دیابت

مطالعات جمعیتی مختلف نشان داده‌اند که مصرف بالاتر نمک یا سدیم با افزایش خطر دیابت نوع ۲ همراه است:

• در یک مطالعه آینده‌نگر روی ۳۶۸ هزار نفر از شرکت‌کنندگان UK Biobank، افرادی که همیشه به غذای خود نمک اضافه می‌کردند، در مقایسه با افرادی که به ندرت یا هرگز نمک اضافه می‌کردند، ۲۸ درصد خطر بالاتری برای ابتلا به دیابت نوع ۲ داشتند (HR=1.28). (1)
• مطالعه‌ای با استفاده از داده‌های NHANES آمریکا نشان داد که به ازای هر ۱۰۰۰ میلی‌گرم افزایش مصرف روزانه سدیم، احتمال ابتلا به دیابت حدود ۲۰ درصد افزایش می‌یابد و افراد در بالاترین سطح مصرف سدیم، حدود ۸۰ درصد خطر بیشتری نسبت به کم‌مصرف‌ترین گروه داشتند. (۲)
• در یک مطالعه مورد-شاهدی، افزودن نمک به غذا با حدود دو برابر افزایش خطر دیابت نوع ۲ همراه بود. (۳)
• با این حال، برخی مطالعات نشان داده‌اند که پس از در نظر گرفتن عواملی مانند وزن بدن و چاقی، شدت این ارتباط کاهش می‌یابد؛ بنابراین بخشی از اثر مشاهده‌شده ممکن است ناشی از اضافه‌وزن و سبک زندگی باشد. (۴،۵)

۲. آیا نمک تصفیه‌شده با ایجاد کمبود کوفاکتور باعث دیابت می‌شود؟

کوفاکتورها موادی هستند که برای عملکرد صحیح بسیاری از آنزیم‌های بدن ضروری‌اند. برخی مواد معدنی مانند منیزیم، روی، کروم، سلنیوم، کلسیم و ید در تنظیم قند خون، عملکرد انسولین و متابولیسم انرژی نقش دارند.

مطالعات نشان داده‌اند که کمبود برخی ریزمغذی‌ها می‌تواند با افزایش مقاومت به انسولین و اختلال در تنظیم قند خون همراه باشد. برای مثال:

• کمبود منیزیم می‌تواند حساسیت سلول‌ها به انسولین را کاهش دهد.
• کمبود روی ممکن است بر تولید و ترشح انسولین اثر بگذارد.
• کمبود برخی عناصر مانند سلنیوم و کروم ممکن است مسیرهای مرتبط با التهاب و متابولیسم گلوکز را تحت تأثیر قرار دهد. (۶)

با این حال، شواهد علمی نشان نمی‌دهد که نمک تصفیه‌شده به‌طور مستقیم باعث تخلیه این کوفاکتورها یا ایجاد کمبودهای تغذیه‌ای شود. ارتباط میان کمبود مواد معدنی و دیابت پذیرفته شده است، اما نسبت دادن این کمبودها به مصرف نمک تصفیه‌شده، شواهد کافی ندارد. (۶،۷)

۳. نقش نوع نمک و ید در دیابت

یکی از مهم‌ترین مواد معدنی مرتبط با نوع نمک، ید است. در بسیاری از کشورها، نمک یددار یکی از منابع اصلی دریافت ید محسوب می‌شود.

برخی مطالعات نشان داده‌اند:

• وضعیت پایین ید در افراد مبتلا به دیابت ممکن است با برخی عوارض میکروواسکولار مانند آسیب‌های عروقی کوچک مرتبط باشد. (۸)
• مصرف نمک یددار در بیماران مبتلا به دیابت با برخی پیامدهای بهتر سلامت مانند کاهش خطر ضعف جسمی همراه گزارش شده است، اگرچه این یافته‌ها هنوز نیازمند بررسی بیشتر هستند. (۹)

بنابراین، نگرانی اصلی درباره نمک تصفیه‌شده بیشتر مربوط به تأمین کافی ید در رژیم غذایی است، نه اینکه نمک تصفیه‌شده به‌طور کلی باعث از بین رفتن کوفاکتورهای بدن و ایجاد دیابت شود.

۴. مکانیسم‌های احتمالی ارتباط نمک با دیابت

شواهد فعلی چند مسیر احتمالی را برای ارتباط نمک و دیابت پیشنهاد می‌کنند:

• مصرف بالای سدیم ممکن است بر مسیرهای پیام‌رسانی انسولین و انتقال گلوکز اثر بگذارد و حساسیت سلول‌ها به انسولین را کاهش دهد. (۵،۱۰)
• مصرف زیاد نمک با افزایش برخی نشانگرهای التهاب مانند CRP همراه گزارش شده است؛ التهاب مزمن یکی از عوامل مؤثر در مقاومت به انسولین است. (۱)
• برخی مطالعات نشان داده‌اند که ارتباط میان نمک و دیابت تا حد زیادی از طریق افزایش BMI، چاقی شکمی و تغییرات متابولیکی مرتبط با چاقی توضیح داده می‌شود. (۱،۱۱)

مطالعات حیوانی نشان داده‌اند که مصرف زیاد نمک می‌تواند از طریق افزایش تولید فروکتوز درون‌زا، مقاومت به لپتین، افزایش اشتها و چاقی، زمینه مقاومت به انسولین را فراهم کند. (۱۲)

۵. آیا مصرف نمک باعث جلوگیری از درمان دیابت می‌شود؟

شواهد موجود نشان نمی‌دهد که مصرف نمک باعث بی‌اثر شدن درمان دیابت یا جلوگیری از کنترل قند خون شود.

با این حال، کاهش مصرف نمک در افراد مبتلا به دیابت می‌تواند فواید مهمی داشته باشد:

• کاهش فشارخون؛
• کاهش دفع آلبومین از کلیه؛
• کاهش خطر بیماری‌های قلبی-عروقی و آسیب کلیوی. (۱۳،۱۴)

اما مطالعات مداخله‌ای نشان داده‌اند که کاهش نمک معمولاً باعث کاهش قابل توجه قند خون ناشتا، HbA1c یا بهبود مستقیم حساسیت به انسولین نمی‌شود. (۱۳)

بنابراین، کاهش مصرف نمک یک اقدام حمایتی برای مدیریت عوارض دیابت است، نه یک درمان مستقیم برای کاهش قند خون.

نتیجه‌گیری:

مصرف زیاد نمک و سدیم با افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ ارتباط دارد، اما شواهد علمی نشان نمی‌دهد که نمک تصفیه‌شده از طریق ایجاد کمبود کوفاکتورهای ضروری باعث دیابت شود.

کمبود برخی مواد معدنی مانند منیزیم، روی، کروم و ید می‌تواند بر عملکرد انسولین و متابولیسم قند اثر بگذارد، اما ارتباط مستقیم میان مصرف نمک تصفیه‌شده و ایجاد این کمبودها ثابت نشده است.

همچنین، مصرف نمک باعث توقف یا شکست درمان دیابت نمی‌شود؛ با این حال، کاهش مصرف نمک در افراد دیابتی می‌تواند به کنترل بهتر فشارخون، محافظت از کلیه‌ها و کاهش خطر عوارض قلبی کمک کند.

منابع

1. Wang X, Kou M, Tang R, et al. Dietary Sodium Intake and Risk of Incident Type 2 Diabetes. Mayo Clinic Proceedings. 2023. doi:10.1016/j.mayocp.2023.02.029.
2. Ming L, Wang DJ, Zhu Y. Association of sodium intake with diabetes in adults without hypertension: evidence from NHANES 2009–۲۰۱۸. Frontiers in Public Health. 2023;11. doi:10.3389/fpubh.2023.1118364.
3. Radzeviciene L, Ostrauskas R. Adding Salt to Meals as a Risk Factor of Type 2 Diabetes Mellitus: A Case–Control Study. Nutrients. 2017;9. doi:10.3390/nu9010067.
4. Itoh N, Tsuya A, Togashi H, et al. Increased salt intake is associated with diabetes and characteristic dietary habits. Journal of Clinical Biochemistry and Nutrition. 2022;71:143-150. doi:10.3164/jcbn.21-153.
5. Tsuboi N. Regarding Dietary Sodium Intake and Risk of Incident Type 2 Diabetes. Mayo Clinic Proceedings. 2024;99(6):1015. doi:10.1016/j.mayocp.2024.03.015.
6. Dubey P, Thakur V, Chattopadhyay M. Role of Minerals and Trace Elements in Diabetes and Insulin Resistance. Nutrients. 2020;12. doi:10.3390/nu12061864.
7. Rashidmayvan M, Mansoori A, Derakhshan-Nezhad E, et al. Nutritional intake of micronutrient and macronutrient and type 2 diabetes. Journal of Health, Population and Nutrition. 2025;44. doi:10.1186/s41043-024-00712-2.
8. Chen C, Chen Y, Zhai H, et al. Iodine nutrition status and its association with microvascular complications in urban dwellers with type 2 diabetes. Nutrition & Metabolism. 2020;17. doi:10.1186/s12986-020-00493-5.
9. Li J, Li J, Sun YP, et al. Association of iodized salt intake with the risk of physical frailty in patients with type 2 diabetes. Journal of Nutrition, Health & Aging. 2025;29. doi:10.1016/j.jnha.2025.100543.
10. Das U. Molecular biochemical aspects of salt (sodium chloride) in inflammation and immune response with reference to hypertension and type 2 diabetes mellitus. Lipids in Health and Disease. 2021;20. doi:10.1186/s12944-021-01507-8.
11. Abdulai T, Runqi T, Mao Z, et al. Preference for High Dietary Salt Intake Is Associated With Undiagnosed Type 2 Diabetes: The Henan Rural Cohort. Frontiers in Nutrition. 2020;7. doi:10.3389/fnut.2020.537049.
12. Lanaspa MA, Kuwabara M, Andrés-Hernando A, et al. High salt intake causes leptin resistance and obesity in mice by stimulating endogenous fructose production and metabolism. PNAS. 2018;115:3138-3143. doi:10.1073/pnas.1713837115.
13. Almarshad MI, Algonaiman R, Alharbi HF, et al. Relationship between Ultra-Processed Food Consumption and Risk of Diabetes Mellitus: A Mini-Review. Nutrients. 2022;14. doi:10.3390/nu14122366.
14. Diabetes Nutrition Study Group of the European Association for the Study of Diabetes. Evidence-based European recommendations for the dietary management of diabetes. Diabetologia. 2023;66:965-985. doi:10.1007/s00125-023-05894-8