آیا گوش دادن به موسیقی هنگام مطالعه تمرکز را بیشتر میکند؟
مقدمه و بیان مسئله
گوش دادن به موسیقی هنگام درس خواندن یا انجام تکالیف، برای بسیاری از دانشآموزان و دانشجویان به یک عادت روزمره تبدیل شده است. بعضی افراد میگویند موسیقی به آنها کمک میکند بهتر تمرکز کنند، مدت بیشتری پای کار بمانند و کمتر احساس خستگی یا کسالت کنند. در مقابل، برخی دیگر معتقدند موسیقی هنگام مطالعه باعث حواسپرتی میشود و بهویژه در کارهایی مانند خواندن، حفظ کردن یا حل مسائل پیچیده، عملکرد را کاهش میدهد.
این اختلاف تجربهها یک پرسش رایج را مطرح میکند: آیا موسیقی واقعاً باعث افزایش تمرکز هنگام مطالعه میشود؟
برای پاسخ به این پرسش باید میان انواع موسیقی، نوع فعالیت ذهنی و ویژگیهای فردی تفاوت قائل شد. موسیقی باکلام و بیکلام، موسیقی آرام و تند، قطعهای که فرد آن را دوست دارد یا موسیقیای که برای او ناآشناست، ممکن است آثار متفاوتی داشته باشند. همچنین تمرکز موردنیاز برای یک فعالیت ساده و تکراری با تمرکز لازم برای خواندن یک متن دشوار، یادگیری مطالب جدید یا حل یک مسئله پیچیده یکسان نیست.
نتایج شواهد
بررسی مطالعات علمی نشان میدهد که موسیقی پسزمینه در برخی شرایط میتواند تأثیر مثبتی بر یادگیری و تمرکز داشته باشد، اما این اثر معمولاً کوچک است و برای همه افراد و همه فعالیتها یکسان نیست.[۱][۲][۳]
یکی از مهمترین شواهد در این زمینه، یک مرور نظاممند و فراتحلیل منتشرشده در سال ۲۰۲۳ است که نتایج ۴۷ مطالعه را بررسی کرد. این پژوهش یک اثر مثبت اما نسبتاً کوچک برای موسیقی پسزمینه بر یادگیری گزارش کرد و نشان داد که در میان سبکهای بررسیشده، موسیقی کلاسیک در برخی شرایط نتایج بهتری نسبت به سایر انواع موسیقی داشته است.[۴]
با این حال، تأثیر موسیقی بر تمرکز به نوع موسیقی وابسته است. برخی مطالعات نشان دادهاند که موسیقی بیکلام، آرام و با ضربآهنگ پایین در مقایسه با موسیقی سریع یا دارای کلام، احتمال کمتری برای ایجاد حواسپرتی دارد.[۵] موسیقی دارای شعر یا کلام میتواند بهویژه هنگام خواندن، درک متن و حفظ کردن مشکلساز باشد؛ زیرا کلمات موجود در موسیقی برای استفاده از منابع توجه و پردازش زبانی با فعالیت اصلی رقابت میکنند.[۵][۶]
در مقابل، شواهد درباره تأثیر موسیقی پاپ یا دیگر سبکهای پرانرژی یکدست نیست. در یک آزمایش کنترلشده در سال ۲۰۲۵، گوش دادن به موسیقی پاپ تأثیر معناداری بر میزان تمرکز دانشجویان نشان نداد.[۷] مطالعه دیگری نیز گزارش کرد که موسیقی در مقایسه با سکوت، بهبود مشخصی در تمرکز یا حفظ اطلاعات ایجاد نکرد.[۸]
موسیقی چگونه ممکن است بر تمرکز اثر بگذارد؟
برخی پژوهشها پیشنهاد میکنند که تأثیر موسیقی بر تمرکز الزاماً مستقیماً ناشی از افزایش توانایی شناختی نیست، بلکه ممکن است از طریق بهبود خلقوخو و افزایش سطح برانگیختگی ذهنی ایجاد شود.[۹]
در دو آزمایش درباره توجه پایدار، پژوهشگران مشاهده کردند که موسیقی موردعلاقه افراد میتواند خلقوخو و سطح برانگیختگی آنها را تغییر دهد و این تغییرات به نوبه خود با وضعیت توجه و سرعت واکنش ارتباط داشته باشند.[۹] این یافته با فرضیه «برانگیختگی و خلقوخو» سازگار است؛ بر اساس این دیدگاه، موسیقی ابتدا بر احساس و سطح هوشیاری فرد اثر میگذارد و این تغییر ممکن است سپس بر یادگیری یا تمرکز تأثیر بگذارد.[۱۰]
همچنین گوش دادن به موسیقی موردعلاقه در برخی آزمایشها با کاهش سرگردانی ذهن و افزایش حالت «تمرکز بر تکلیف» در فعالیتهای نیازمند توجه مداوم همراه بوده است.[۱۱][۹] با این حال، این اثر را نمیتوان به همه شرایط مطالعه تعمیم داد.
دشواری تکلیف اهمیت دارد
یکی از عوامل مهم، میزان دشواری کاری است که فرد انجام میدهد. مطالعات نشان دادهاند افراد هنگام انجام فعالیتهای دشوارتر معمولاً کمتر از موسیقی پسزمینه استفاده میکنند و در صورت انتخاب موسیقی نیز بیشتر به سمت موسیقی کمانرژیتر میروند.[۳][۱۲]
به نظر میرسد موسیقی برای فعالیتهای ساده، یکنواخت یا تکراری مفیدتر باشد؛ زیرا میتواند احساس کسالت را کاهش دهد و به حفظ انگیزه کمک کند.[۵][۱۳] در مقابل، برای فعالیتهایی که به تمرکز عمیق، پردازش زبانی یا حافظه فعال زیادی نیاز دارند، سکوت ممکن است انتخاب مطمئنتری باشد.[۵][۶]
همه انواع موسیقی اثر مشابهی ندارند
سبک و ویژگیهای موسیقی نیز میتواند نتیجه را تغییر دهد. در برخی مطالعات، موسیقی کلاسیک یا بیکلام با تمرکز بهتر همراه بوده است.[۱۴][۱۵] یک کارآزمایی تصادفی نیز گزارش کرد که موسیقی بیکلام پسزمینه میتواند نمرات مربوط به تمرکز را بهبود دهد، بدون آنکه لزوماً عملکرد حافظه فعال را مختل کند.[۱۵]
از سوی دیگر، پژوهشهایی وجود دارند که برای موسیقیهای دارای کلام، پاپ یا هیپهاپ نتایج ضعیفتری در برخی آزمونهای تمرکز گزارش کردهاند.[۶] با این حال، تفاوت میان سبکهای موسیقی در همه مطالعات یکسان نیست و کیفیت و روش اجرای پژوهشها نیز متفاوت است.
ترجیح شخصی و ویژگیهای فردی
پاسخ افراد به موسیقی یکسان نیست. سن، ویژگیهای شخصیتی، سابقه و تجربه موسیقایی و اینکه فرد بهطور معمول هنگام مطالعه موسیقی گوش میدهد یا نه، میتواند بر نتیجه اثر بگذارد.[۳][۱۶][۱۷]
ترجیح شخصی نیز اهمیت دارد. در مطالعات مربوط به موسیقی موردعلاقه، برخی افراد هنگام شنیدن موسیقی دلخواه خود تمرکز بیشتری گزارش کردهاند.[۱۱][۹] در بررسیهای دانشجویی نیز حدود نیمی از افراد گفتهاند موسیقی به تمرکز آنها کمک میکند، در حالی که گروه قابلتوجهی آن را عامل حواسپرتی دانستهاند.[۳][۱۶][۶]
بنابراین، تجربه فردی «با موسیقی بهتر درس میخوانم» لزوماً نادرست نیست، اما نمیتوان آن را به همه افراد تعمیم داد.
برای مطالعه چه نوع موسیقی مناسبتر است؟
بر اساس مجموعه شواهد موجود، اگر فرد ترجیح میدهد هنگام مطالعه موسیقی گوش دهد، موسیقی بیکلام، آرام و با ضربآهنگ پایین معمولاً انتخاب کمریسکتری است.[۵]
هنگام فعالیتهایی مانند خواندن متن، حفظ کردن مطالب یا یادگیری اطلاعات جدید، بهتر است از موسیقی دارای کلام پرهیز شود، زیرا محتوای زبانی موسیقی ممکن است با پردازش متن رقابت کند.[۵][۶]
برای فعالیتهای سادهتر یا یکنواخت، موسیقی ممکن است به کاهش کسالت و حفظ انگیزه کمک کند.[۱۳][۵] اما هنگام انجام تکالیف پیچیده، حل مسائل دشوار یا مطالعه مطالبی که نیازمند تمرکز عمیق هستند، سکوت میتواند گزینه مناسبتری باشد.[۶][۷]
نتیجهگیری
ادعای اینکه «موسیقی هنگام مطالعه تمرکز را افزایش میدهد» تا حدی درست است، اما نیاز به توضیح دارد.
شواهد علمی نشان میدهند موسیقی پسزمینه در برخی شرایط میتواند اثر مثبت کوچکی بر یادگیری، تمرکز یا حفظ توجه داشته باشد.[۴] با این حال، این اثر نه قوی است و نه برای همه افراد، همه انواع موسیقی و همه فعالیتهای ذهنی مشاهده میشود.
موسیقی آرام و بیکلام، بهویژه اگر موردعلاقه فرد باشد، احتمال بیشتری دارد که در فعالیتهای ساده یا یکنواخت به حفظ تمرکز کمک کند.[۵][۹][۱۱] در مقابل، موسیقی تند یا دارای کلام میتواند هنگام خواندن، حفظ کردن و انجام تکالیف پیچیده باعث حواسپرتی شود.[۵][۶]
بنابراین نمیتوان یک نسخه واحد برای همه ارائه کرد. افرادی که هنگام مطالعه با موسیقی احساس تمرکز بیشتری دارند، میتوانند موسیقی بیکلام و کمسرعت را امتحان کنند و عملکرد خود را با زمانی که در سکوت مطالعه میکنند مقایسه کنند. برای کارهای دشوار و فعالیتهایی که به پردازش عمیق اطلاعات نیاز دارند، سکوت همچنان انتخاب مطمئنتری است.
منابع
[۱] De La Mora Velasco, E., & Hirumi, A. (2020). The effects of background music on learning: A systematic review of literature to guide future research and practice. Educational Technology Research and Development. https://doi.org/10.1007/s11423-020-09783-4
[2] Ye, L. (2026). Music and Concentration: Behavioral and Contextual Predictors in Adolescents. Theoretical and Natural Science. https://doi.org/10.54254/2753-8818/2026.32024
[3] Goltz, F., & Sadakata, M. (2021). Do you listen to music while studying? A portrait of how people use music to optimize their cognitive performance. Acta Psychologica, 220, 103417. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2021.103417
[4] De La Mora Velasco, E., Chen, Y., Hirumi, A., & Bai, H. (2023). The impact of background music on learners: A systematic review and meta-analysis. Psychology of Music, 51, 1598–۱۶۲۶. https://doi.org/10.1177/03057356231153070
[5] Mehrad, A., Zangeneh, M. H. T., Simovski, K., Stojkov, A., Mandevski, F., Simonovikj, F., & Buzharovska, E. (2026). How Background Music Influences Concentration and Academic Achievement in Students. Asian Journal of Social Science Studies. https://doi.org/10.20849/ajsss.v11i2.1560
[6] Wang, A. (2024). The Impact of Music on Student Concentration: Exploring Genre and Productivity. Scholarly Review Journal. https://doi.org/10.70121/001c.123715
[7] B, N. S., M, R. D., A, A. R., F, N. N. F., R, A. D., Chaerunissa, A., H, A. T., & Mudzkiyyah, L. (2025). Experiment on the Influence of Pop Music on Improving Student Concentration. Jurnal Kajian Pendidikan dan Psikologi. https://doi.org/10.61397/jkpp.v2i3.299
[8] Shriya, M. (2025). Role of Music in Improving Focus and Memory Retention in Academic Students. Psychology and Mental Health Care. https://doi.org/10.31579/2637-8892/318
[9] Kiss, L., & Linnell, K. (2024). The role of mood and arousal in the effect of background music on attentional state and performance during a sustained attention task. Scientific Reports, 14. https://doi.org/10.1038/s41598-024-60218-z
[10] Vigl, J., Ojell-Järventausta, M., Sipola, H., & Saarikallio, S. (2023). Melody for the Mind: Enhancing Mood, Motivation, Concentration, and Learning through Music Listening in the Classroom. Music & Science, 6. https://doi.org/10.1177/20592043231214085
[11] Kiss, L., & Linnell, K. (2020). The effect of preferred background music on task-focus in sustained attention. Psychological Research, 85, 2313–۲۳۲۵. https://doi.org/10.1007/s00426-020-01400-6
[12] Cheah, Y., Randall, W. M., & Coutinho, E. (2025). Help me study! Music listening habits while studying. Psychology of Music. https://doi.org/10.1177/03057356251351778
[13] Kachana, S., Yadavalli, L., Dampetla, S., Maruthi, W., & Devasena, I. (2025). Effect of habitual music listening on attention, learning, and memory: An observational cross-sectional study among students in Vijayawada. https://doi.org/10.51168/sjhrafrica.v6i6.1690
[14] Rahwati, R., & D. (2025). Classical Music Improves Children’s Learning Concentration in Kindergarten. Jurnal Penelitian dan Pengembangan Pendidikan. https://doi.org/10.23887/jppp.v9i2.92487
[15] Herlekar, S., & Udachankar, G. M. (2022). Distinctive outcomes of successive divided attention as weighed against working memory when analysed with instrumental background music – randomised control trial. Indian Journal of Clinical Anatomy and Physiology. https://doi.org/10.18231/j.ijcap.2022.032
[16] Ead, H. A., Abdelrahman, N., & Hassan, Y. (2024). The Harmonious Balance: Exploring the Impact of Music on Concentration and Academic Performance Among Cairo University Students. Science Journal of Education. https://doi.org/10.11648/j.sjedu.20241206.13
[17] Ye, L. (2026). Music and Concentration: Behavioral and Contextual Predictors in Adolescents. Theoretical and Natural Science. https://doi.org/10.54254/2753-8818/2026.32024
دیدگاهتان را بنویسید