آیا روزهداری متناوب برای کاهش وزن از رژیمهای غذایی معمول مؤثرتر است؟
بیان مسئله و مقدمه
روزهداری یا ناشتایی متناوب در سالهای اخیر به یکی از روشهای محبوب برای کاهش وزن تبدیل شده است. در این شیوه، فرد بهجای آنکه هر روز بهطور یکنواخت کالری دریافتی خود را کاهش دهد، زمان غذا خوردن را محدود میکند یا در بعضی ساعتها و روزها غذای بسیار کمی میخورد.
روشهای مختلفی برای روزهداری متناوب وجود دارد. در «تغذیه با محدودیت زمانی»، فرد فقط در ساعات مشخصی از روز غذا میخورد. در برخی روشها، روزهایی از هفته به خوردن بسیار کم اختصاص داده میشود و در «روزهداری یک روز در میان» روزهای غذا خوردن معمولی با روزهایی که دریافت انرژی بسیار محدود است، جابهجا میشوند.
طرفداران این روش میگویند روزهداری متناوب میتواند از طریق کاهش کالری دریافتی و تغییر سوختوساز بدن به کاهش وزن کمک کند. در مقابل، سؤال مهم این است که آیا این روش در عمل نسبت به توصیههای رایج برای کاهش کالری و اصلاح رژیم غذایی، نتیجه بهتری ایجاد میکند و آیا فواید آن در مطالعات علمی قابل توجه است؟
یک مرور نظاممند جدید کاکرین تلاش کرده است با کنار هم قرار دادن نتایج کارآزماییهای بالینی، به این پرسش پاسخ دهد.
روش انجام مطالعه
پژوهشگران کاکرین برای بررسی تأثیر روزهداری متناوب، مطالعات علمی منتشرشده و ثبتشده را تا ۵ نوامبر ۲۰۲۴ جستوجو کردند.
آنها فقط کارآزماییهای تصادفیسازیشده و کنترلشده را وارد مرور کردند؛ یعنی مطالعاتی که در آنها شرکتکنندگان بهصورت تصادفی در گروه روزهداری متناوب یا گروه مقایسه قرار گرفته بودند.
شرکتکنندگان، زنان و مردان بزرگسال دارای اضافهوزن یا چاقی بودند و میتوانستند بیماریهای همراه مرتبط با چاقی نیز داشته باشند.
روشهای روزهداری بررسیشده شامل موارد زیر بود:
- تغذیه با محدودیت زمانی؛
- روزهداری دورهای؛
- روزهداری یک روز در میان؛
- و روزهداری اصلاحشده یک روز در میان.
این روشها با دو نوع رویکرد مقایسه شدند: نخست، توصیههای غذایی معمول مانند محدود کردن کالری یا تغییر نوع و مقدار مواد غذایی؛ و دوم، عدم دریافت مداخله یا قرار گرفتن در فهرست انتظار.
حداقل مدت مداخله در مطالعات چهار هفته و حداقل مدت پیگیری شش ماه بود. پژوهشگران پیامدهایی مانند کاهش وزن، کیفیت زندگی، عوارض جانبی، رضایت افراد و وضعیت دیابت را بررسی کردند.
در مجموع، ۲۲ مطالعه با ۱۹۹۵ شرکتکننده در این مرور وارد شدند. مطالعات بین سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۴ در کشورهایی از آمریکای شمالی، اروپا، استرالیا، چین و برزیل انجام شده بودند.
نتایج
روزهداری متناوب در مقایسه با رژیمهای غذایی معمول
مهمترین نتیجه مرور این بود که روزهداری متناوب در مقایسه با توصیههای غذایی معمول، احتمالاً برتری قابل توجهی برای کاهش وزن ایجاد نمیکند.
در ۲۱ مطالعه با مجموع ۱۴۳۰ شرکتکننده، تفاوت میانگین کاهش وزن بین دو روش تنها حدود ۰٫۳۳ واحد درصد به نفع روزهداری متناوب بود؛ اختلافی که از نظر آماری و بالینی قابل توجه نبود. قطعیت این شواهد «پایین» ارزیابی شد.
پژوهشگران همچنین بررسی کردند که چه تعداد از افراد موفق شدهاند دستکم ۵ درصد از وزن بدن خود را کم کنند. نتایج چهار مطالعه با ۴۷۲ شرکتکننده نشان نداد که روزهداری متناوب شانس دستیابی به این میزان کاهش وزن را نسبت به رژیمهای معمول بیشتر کند. با این حال، قطعیت شواهد در این زمینه بسیار پایین بود.
در مورد کیفیت زندگی نیز تفاوت قابل توجهی میان روزهداری متناوب و توصیههای غذایی معمول مشاهده نشد. این نتیجه بر اساس سه مطالعه با ۱۰۶ شرکتکننده به دست آمد و قطعیت شواهد پایین بود.
در زمینه عوارض جانبی نیز مشخص نشد که روزهداری متناوب بهتر یا بدتر از رژیمهای معمول باشد. عوارض گزارششده در مطالعات شامل مواردی مانند خستگی، سردرد و حالت تهوع بود، اما شواهد آنقدر نامطمئن بود که نمیتوان درباره تفاوت واقعی بین دو روش نتیجه محکمی گرفت.
روزهداری متناوب در مقایسه با انجام ندادن مداخله
وقتی روزهداری متناوب با عدم دریافت توصیه غذایی یا قرار گرفتن در فهرست انتظار مقایسه شد، افراد گروه روزهداری بهطور متوسط کاهش وزن بیشتری داشتند. میانگین اختلاف حدود ۳٫۴۲ واحد درصد از وزن اولیه بدن بود.
با این حال، نویسندگان مرور این میزان را از نظر بالینی کوچک ارزیابی کردند و نتیجه گرفتند که روزهداری متناوب در این مقایسه نیز احتمالاً تفاوتی اندک ایجاد میکند. قطعیت این شواهد در سطح متوسط بود.
برای کیفیت زندگی و عوارض جانبی در مقایسه با عدم مداخله، دادهها بسیار محدود و نامطمئن بودند.
نکته مهم دیگر این است که هیچیک از مطالعات واردشده، اطلاعات کافی درباره رضایت شرکتکنندگان از این شیوه غذایی، تغییر وضعیت دیابت یا تغییر کلی بیماریهای همراه ارائه نکردند.
درباره اثرات بلندمدت چه میدانیم؟
بیشتر دادههای موجود مربوط به دورههای حداکثر ۱۲ ماه بود. بنابراین مشخص نیست روزهداری متناوب در دورههای طولانیتر چه اثری بر وزن، سلامت عمومی یا توانایی افراد برای حفظ کاهش وزن دارد.
نویسندگان مرور تأکید کردهاند که مطالعات آینده باید مدت پیگیری بیشتری داشته باشند و گروههای متنوعتری از نظر جنسیت، شاخص توده بدنی و شرایط اجتماعی و اقتصادی را بررسی کنند.
نتیجهگیری و جمعبندی
شواهدی برای برتری روزهداری متناوب نسبت به رژیمهای معمول کاهش وزن وجود ندارد.
مرور نظاممند کاکرین نشان میدهد که برای بزرگسالان دارای اضافهوزن یا چاقی، روزهداری متناوب در مقایسه با توصیههای رایج غذایی و محدود کردن کالری، احتمالاً تفاوت مهمی در میزان کاهش وزن ایجاد نمیکند.
به بیان ساده، روزهداری متناوب میتواند یکی از روشهای کاهش دریافت غذا و کالری باشد، اما بر اساس شواهد فعلی نمیتوان گفت که ذاتاً از یک رژیم غذایی معمول و کنترلشده برای کاهش وزن مؤثرتر است.
در مورد کیفیت زندگی نیز برتری مشخصی دیده نشده و درباره عوارض جانبی، کنترل دیابت و رضایت افراد هنوز شواهد کافی وجود ندارد.
بنابراین اگر فردی با روزهداری متناوب راحتتر است و میتواند آن را در طول زمان رعایت کند، ممکن است این روش برای او یک گزینه عملی باشد؛ اما انتخاب آن نباید بر این تصور استوار باشد که این روش از نظر علمی «بهتر» یا «مؤثرتر» از سایر روشهای استاندارد کاهش وزن ثابت شده است.
نویسندگان مرور کاکرین نیز تأکید کردهاند که هنگام انتخاب این روش، عملی بودن و امکان ادامه دادن آن برای هر فرد اهمیت دارد و برای قضاوت درباره اثرات بلندمدت به مطالعات بیشتری نیاز است.
منبع:
https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD015610.pub2/full/fa#CD015610-abs-0009
دیدگاهتان را بنویسید