نتیجه بررسی: شواهد ضعیف

آیا انتقال هپاتیت، ایدز، زگیل یا تبخال تناسلی از طریق تخمک یا جنین اهدایی وجود دارد؟

مقدمه و بیان مسئله

استفاده از تخمک و جنین اهدایی یکی از روش‌های شناخته‌شده درمان ناباروری است. اما از آنجا که این سلول‌ها منشأ انسانی دارند، یکی از نگرانی‌های مهم گیرندگان این است که آیا بیماری‌های عفونی می‌توانند همراه با تخمک یا جنین از اهداکننده منتقل شوند؟

این نگرانی به‌ویژه درباره عفونت‌هایی مانند هپاتیت B و C، HIV، ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV ــ عامل اصلی زگیل تناسلی ــ و ویروس هرپس سیمپلکس یا HSV ــ عامل تبخال تناسلی ــ مطرح است.

در درمان‌های کمک‌باروری، نمونه‌های اهدایی پیش از استفاده تحت غربالگری‌های عفونی قرار می‌گیرند و فرایندهای برداشت، انجماد، نگهداری و انتقال آنها نیز بر اساس استانداردهای آزمایشگاهی انجام می‌شود.[۱][۲][۳]

اما آیا با وجود این اقدامات، انتقال عفونت از طریق تخمک یا جنین اهدایی از نظر علمی امکان‌پذیر است؟

نتایج شواهد

هپاتیت B؛ امکان زیستی وجود دارد، اما انتقال قطعی از طریق اهدا گزارش نشده است

مطالعات نشان داده‌اند که اجزای ژنتیکی ویروس هپاتیت B یا HBV می‌توانند در تخمک‌ها، جنین‌ها، اسپرم، سلول‌های گرانولوزا و مایع فولیکولی افراد آلوده شناسایی شوند.[۲][۴]

برای مثال، در یک مطالعه DNA و RNA ویروس هپاتیت B در تخمک‌ها و جنین‌های افراد مبتلا مشاهده شد؛ یافته‌ای که نشان می‌دهد از نظر زیستی، امکان حضور ویروس در سلول‌های تولیدمثلی وجود دارد.[۴]

با این حال، وجود ماده ژنتیکی ویروس به معنای اثبات انتقال عفونت نیست. در منابع بررسی‌شده، مورد قطعی انتقال HBV به گیرنده از طریق تخمک یا جنین اهدایی گزارش نشده است.[۵]

هپاتیت C؛ خطر نظری وجود دارد

RNA ویروس هپاتیت C در مایع منی افراد آلوده شناسایی شده است و مطالعات نشان می‌دهند فرایندهایی مانند شست‌وشو و آماده‌سازی اسپرم می‌تواند مقدار ویروس موجود در نمونه را کاهش دهد.[۶]

مواردی از انتقال هپاتیت C بین بیماران مراکز IVF گزارش شده، اما این موارد بیشتر با آلودگی متقاطع یا انتقال بیمارستانی مرتبط بوده‌اند و نه انتقال اثبات‌شده از طریق تخمک یا جنین اهدایی.[۷]

در منابع مرورشده، انتقال قطعی HCV به گیرنده از طریق تخمک یا جنین اهدایی گزارش نشده است.[۵]

HIV؛ مورد تأییدشده‌ای از انتقال از طریق تخمک یا جنین اهدایی گزارش نشده است

درباره HIV نیز نگرانی از انتقال ویروس در درمان‌های کمک‌باروری وجود داشته است. با این حال، در مطالعه‌ای روی بیماران مبتلا به HIV، HBV و HCV، ویروس در مایع فولیکولی، محیط کشت جنین یا نیتروژن مایع مورد استفاده برای انجماد نمونه‌ها شناسایی نشد.[۸]

بر اساس منابع موجود، مورد تأییدشده‌ای از انتقال HIV به گیرنده از طریق تخمک یا جنین اهدایی گزارش نشده است.[۵][۸]

زگیل تناسلی یا HPV؛ شواهد مستقیم محدود است

HPV ویروسی بسیار شایع است که برخی انواع آن موجب زگیل تناسلی و برخی دیگر با افزایش خطر بعضی سرطان‌ها ارتباط دارند.

با این حال، درباره خطر انتقال HPV از طریق تخمک یا جنین اهدایی، شواهد مستقیم و باکیفیت بسیار محدود است. راهنمای انجمن اروپایی تولیدمثل و جنین‌شناسی انسانی، ESHRE، کیفیت شواهد موجود درباره HPV در درمان‌های کمک‌باروری را بسیار پایین ارزیابی کرده است.[۲]

بنابراین در مورد HPV نمی‌توان با همان میزان اطمینانی که درباره برخی عفونت‌های دیگر وجود دارد اظهار نظر کرد. بررسی سوابق پزشکی و عوامل خطر اهداکننده همچنان اهمیت دارد.[۱]

تبخال تناسلی یا HSV؛ داده‌های مستقیم درباره انتقال از تخمک و جنین کم است

ویروس هرپس سیمپلکس، به‌ویژه HSV-2، از علل اصلی تبخال تناسلی است. این ویروس معمولاً از طریق تماس مستقیم پوست و مخاط، به‌خصوص تماس جنسی، منتقل می‌شود.

در راهنماهای مربوط به اهدای گامت و جنین توصیه شده است سابقه ابتلا یا عوامل خطر مرتبط با HSV در ارزیابی پزشکی اهداکنندگان مورد توجه قرار گیرد.[۱]

اما درباره انتقال مستقیم HSV از طریق تخمک یا جنین اهدایی داده‌های پژوهشی کافی وجود ندارد. بنابراین نمی‌توان گفت چنین خطری به‌طور مطلق صفر است، اما شواهد موجود نیز انتقال آن از طریق تخمک یا جنین اهدایی را به‌عنوان یک مسیر اثبات‌شده نشان نمی‌دهند.

غربالگری چگونه خطر انتقال را کاهش می‌دهد؟

یکی از دلایلی که انتقال عفونت از طریق نمونه‌های اهدایی بسیار نادر ارزیابی می‌شود، غربالگری اهداکنندگان است.

راهنماهای پزشکی آزمایش اهداکنندگان گامت و جنین را از نظر عفونت‌هایی مانند HIV، هپاتیت B، هپاتیت C، سیفلیس و برخی عفونت‌های دیگر توصیه یا الزام می‌کنند.[۱][۳][۹]

در برخی دستورالعمل‌ها همچنین استفاده از دوره قرنطینه و تکرار آزمایش‌ها برای کاهش احتمال انتقال عفونت در «دوره پنجره» توصیه شده است؛ دوره‌ای که فرد ممکن است به‌تازگی آلوده شده باشد اما آزمایش هنوز عفونت را تشخیص ندهد.[۳]

استفاده از ظروف بسته و ایمن برای انجماد، رعایت اصول کنترل عفونت و در برخی موارد جداسازی نمونه‌های افراد آلوده از سایر نمونه‌ها نیز از اقدامات توصیه‌شده در آزمایشگاه‌های IVF است.[۷][۸][۹]

نتیجه‌گیری نهایی

خطر انتقال از نظر تئوریک صفر نیست، اما برای هپاتیت، HIV و سایر ویروس‌های بررسی‌شده، شواهدی از انتقال تأییدشده از طریق تخمک یا جنین اهدایی تحت روش‌های استاندارد امروزی گزارش نشده است.

مطالعات نشان داده‌اند که برخی ویروس‌ها، به‌خصوص هپاتیت B، می‌توانند در سلول‌ها و مایعات مرتبط با دستگاه تولیدمثل حضور داشته باشند.[۲][۴] بنابراین از نظر زیستی نمی‌توان احتمال انتقال عفونت را مطلقاً صفر دانست.

در منابع بررسی‌شده، مورد مستندی از انتقال HIV، هپاتیت B یا هپاتیت C به گیرنده از طریق تخمک یا جنین اهدایی گزارش نشده است.[۵][۸]

درباره HPV و HSV، یعنی عوامل مرتبط با زگیل و تبخال تناسلی، اطلاعات مستقیم درباره انتقال از طریق تخمک یا جنین بسیار محدودتر است و نمی‌توان نتیجه‌گیری قطعی مشابهی ارائه کرد.[۱][۲]

در مجموع، غربالگری دقیق اهداکنندگان، آزمایش‌های عفونی و رعایت استانداردهای آزمایشگاهی خطر انتقال را به‌شدت کاهش می‌دهد. بنابراین شواهد فعلی بیشتر از این جمع‌بندی حمایت می‌کنند که انتقال عفونت از طریق تخمک یا جنین اهدایی یک خطر نظری و بسیار پایین است، نه یک مسیر شایع یا اثبات‌شده انتقال بیماری.

منابع

1. Raperport C, Chronopoulou E, McLaughlin A, et al. ‘It takes a village’ – fertility treatment using donor gametes, embryos and/or surrogacy. The Obstetrician & Gynaecologist. 2022.
2. Mocanu E, Drakeley A, Kupka M, et al. ESHRE guideline: medically assisted reproduction in patients with a viral infection/disease. Human Reproduction Open. 2021.
3. Clarke H, Harrison S, Jansa Perez M, Kirkman-Brown J. UK guidelines for the medical and laboratory procurement and use of sperm, oocyte and embryo donors. Human Fertility. 2019.
4. Nie R, Jin L, Zhang H, Xu B, Chen W, Zhu G. Presence of hepatitis B virus in oocytes and embryos: a risk of hepatitis B virus transmission during in vitro fertilization. Fertility and Sterility. 2011.
5. Wingfield M, Cottell E. Viral screening of couples undergoing partner donation in assisted reproduction with regard to EU Directives 2004/23/EC, 2006/17/EC and 2006/86/EC: what is the evidence for repeated screening? Human Reproduction. 2010.
6. McKee TA, Avery S, Majid A, Brinsden PR. Risks for transmission of hepatitis C virus during artificial insemination. Fertility and Sterility. 1996.
7. Allahbadia G. Viral Hepatitis and Assisted Reproduction. Journal of Obstetrics and Gynecology of India. 2016.
8. Pomeroy K, Schiewe M. Cryopreservation and IVF in the time of Covid-19: what is the best good tissue practice (GTP)? Journal of Assisted Reproduction and Genetics. 2020.
9. Steyaert S, Leroux-Roels G, Dhont M. Infections in IVF: review and guidelines. Human Reproduction Update. 2000.