نتیجه بررسی: درست

آیا رنگ ادرار می‌تواند نشانه کم‌آبی باشد؟

مقدمه و بیان مسئله

رنگ ادرار یکی از ساده‌ترین نشانه‌هایی است که افراد برای ارزیابی وضعیت آب بدن به آن توجه می‌کنند. به‌طور معمول، ادرار زرد کم‌رنگ با دریافت مناسب مایعات همراه است و هرچه ادرار تیره‌تر و غلیظ‌تر شود، احتمال کاهش آب بدن بیشتر می‌شود.

اما آیا می‌توان تنها با نگاه کردن به رنگ ادرار تشخیص داد که فرد دچار کم‌آبی شده است؟

بررسی مطالعات علمی نشان می‌دهد که رنگ ادرار می‌تواند شاخص مفیدی برای ارزیابی وضعیت آب بدن باشد، اما به‌تنهایی معیار قطعی برای تشخیص کم‌آبی نیست. رنگ ادرار تحت تأثیر میزان غلظت آن قرار دارد و در بسیاری از مطالعات با شاخص‌های آزمایشگاهی مانند اسمولالیته ادرار و وزن مخصوص ادرار ارتباط قابل‌توجهی نشان داده است.[۱][۲]

از نظر فیزیولوژیک، زمانی که بدن با کمبود آب مواجه می‌شود، ترشح هورمون آرژینین وازوپرسین افزایش می‌یابد. این هورمون باعث بازجذب بیشتر آب در کلیه‌ها و تولید ادرار غلیظ‌تر می‌شود. در نتیجه، رنگدانه‌های موجود در ادرار نیز غلیظ‌تر شده و رنگ ادرار تیره‌تر به نظر می‌رسد.[۲][۵]

نتیجه شواهد

شواهد علمی در مجموع از این موضوع حمایت می‌کنند که تیره‌تر شدن رنگ ادرار اغلب با کاهش میزان آب بدن و افزایش غلظت ادرار همراه است.

در یکی از مطالعات کلاسیک، پژوهشگران وضعیت افراد را در جریان کم‌آبی، ورزش و سپس دریافت مجدد مایعات بررسی کردند. نتایج نشان داد تغییر رنگ ادرار توانسته است تغییرات آب بدن را به‌خوبی دنبال کند و در بسیاری از موارد عملکردی مشابه شاخص‌هایی مانند اسمولالیته و وزن مخصوص ادرار داشته باشد.[۱]

یک مرور نظام‌مند نیز با بررسی ۱۰ مطالعه گزارش کرد که میان رنگ ادرار و شاخص‌های ادراری وضعیت آب بدن ارتباط معنی‌داری وجود دارد. شدت این ارتباط در مطالعات مختلف متفاوت بوده و ضرایب همبستگی حدود ۰.۴۰ تا ۰.۹۳ گزارش شده است.[۸] با این حال، شواهد نشان می‌دهد این ارتباط ممکن است در برخی گروه‌ها، از جمله سالمندان، ضعیف‌تر باشد.[۸]

مطالعات جدیدتر که به‌جای مشاهده چشمی از روش‌های استاندارد اندازه‌گیری رنگ مانند سیستم رنگی CIE Lab* استفاده کرده‌اند، نیز نتایج قابل‌توجهی ارائه کرده‌اند. برای مثال، میزان زردی ادرار در برخی پژوهش‌ها ارتباط بالایی با اسمولالیته ادرار داشته و توانسته است افراد با وضعیت مناسب آب بدن را از افراد کم‌آب با حساسیت و ویژگی قابل‌قبولی تفکیک کند.[۲][۶][۱۰]

حتی در مطالعه‌ای که کم‌آبی سریع در اثر ورزش و گرما ایجاد شده بود، برخی شاخص‌های عینی رنگ ادرار سریع‌تر از وزن مخصوص و اسمولالیته ادرار تغییر کردند. این یافته نشان می‌دهد اندازه‌گیری دقیق و استاندارد رنگ ادرار ممکن است در برخی شرایط حاد نسبت به بعضی شاخص‌های معمول ادراری حساس‌تر باشد.[۵]

روش‌های مبتنی بر دوربین تلفن همراه نیز مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. بعضی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که تحلیل دیجیتال رنگ ادرار با استفاده از مقادیر RGB می‌تواند در شناسایی کم‌آبی حساسیت بالایی داشته باشد.[۳][۴] با این حال، ارتباط این روش‌ها با شاخص‌های خونی مانند اسمولالیته سرم یا هماتوکریت ضعیف‌تر بوده است.[۴] بنابراین، رنگ ادرار بیشتر وضعیت غلظت ادرار و پاسخ کلیه‌ها به دریافت آب را منعکس می‌کند و الزاماً تصویر کاملی از وضعیت آب کل بدن ارائه نمی‌دهد.

از سوی دیگر، ارزیابی چشمی رنگ ادرار محدودیت‌هایی دارد. نور محیط، ظرف نمونه و تفاوت در برداشت افراد از رنگ می‌تواند نتیجه را تحت تأثیر قرار دهد.[۲][۳][۴]

همچنین تیره یا روشن شدن ادرار همیشه ناشی از تغییر وضعیت آب بدن نیست. رژیم غذایی، بعضی داروها، مواد غذایی رنگی و ترکیبات ادراری می‌توانند رنگ ادرار را تغییر دهند.[۵][۹] اولین ادرار صبح نیز معمولاً به دلیل چند ساعت عدم دریافت مایعات غلیظ‌تر و تیره‌تر است و تیره بودن آن لزوماً به معنای کم‌آبی بالینی نیست.[۷]

به همین دلیل، برای ارزیابی دقیق کم‌آبی، به‌ویژه در سالمندان، کودکان، افراد بیمار یا افرادی که علائم قابل‌توجه دارند، نباید تنها به رنگ ادرار تکیه کرد.[۸]

نتیجه‌گیری نهایی

شواهد علمی نشان می‌دهند که رنگ ادرار، به‌ویژه میزان تیرگی و غلظت آن، با شاخص‌های معتبر وضعیت آب بدن مانند اسمولالیته و وزن مخصوص ادرار ارتباط دارد.[۱][۲][۸] بنابراین ادرار زرد تیره می‌تواند یک علامت ساده و کاربردی برای احتمال کمبود مایعات باشد.

با این حال، رنگ ادرار یک ابزار تشخیصی قطعی نیست. رژیم غذایی، داروها، زمان نمونه‌گیری، سن، نور محیط و برخی بیماری‌ها می‌توانند رنگ ادرار را تغییر دهند.[۲][۵][۷][۸]

در استفاده روزمره، مشاهده رنگ ادرار می‌تواند راهنمای مناسبی برای توجه به میزان دریافت مایعات باشد؛ اما اگر فرد علائمی مانند تشنگی شدید، ضعف، سرگیجه، کاهش واضح حجم ادرار، تپش قلب یا علائم بیماری داشته باشد، ارزیابی وضعیت آب بدن باید بر اساس مجموعه‌ای از علائم و در صورت نیاز بررسی پزشکی انجام شود.

منابع

1. Armstrong L, Herrera Soto JA, Hacker FT, Casa D, Kavouras S, Maresh C. Urinary indices during dehydration, exercise, and rehydration. International Journal of Sport Nutrition. 1998;8(4):345-355. doi:10.1123/ijsn.8.4.345
2. Belasco R, Edwards TA, Munoz A, Rayo V, Buono M. The Effect of Hydration on Urine Color Objectively Evaluated in CIE Lab Color Space.* Frontiers in Nutrition. 2020;7. doi:10.3389/fnut.2020.576974
3. Bustam A, Poh K, Soo SS, et al. Accuracy of smartphone camera urine photo colorimetry as indicators of dehydration. Digital Health. 2023;9. doi:10.1177/20552076231197961
4. Chew N, Azhar AMN, Bustam A, et al. Assessing dehydration status in dengue patients using urine colourimetry and mobile phone technology. PLoS Neglected Tropical Diseases. 2020;14. doi:10.1371/journal.pntd.0008562
5. Edwards TA, Buono M. Urine color expressed in CIE Lab colorspace during rapid changes in hydration status.* Current Research in Physiology. 2022;5:251-255. doi:10.1016/j.crphys.2022.06.007
6. Feng Y, Fang G, Qu C, et al. Validation of urine colour Lab for assessing hydration amongst athletes.* Frontiers in Nutrition. 2022;9. doi:10.3389/fnut.2022.997189
7. Hauteas LK, Supriyadi R, Zuhairini Y. Urine Color Analysis of Hydration Status in Employees Working in Bandung, Indonesia. Althea Medical Journal. 2020. doi:10.15850/amj.v7n4.1916
8. Kostelnik S, Davy K, Hedrick V, Thomas D, Davy B. The Validity of Urine Color as a Hydration Biomarker within the General Adult Population and Athletes: A Systematic Review. Journal of the American College of Nutrition. 2020;40:172-179. doi:10.1080/07315724.2020.1750073
9. Nurullita U, Pradhipta RD. Hydration and Urine Quality in Workers Exposed to Heat Stress. International Journal of Research and Innovation in Applied Science. 2022. doi:10.51584/ijrias.2022.71007
10. Zhang N, Du S, Zheng M, et al. Urine color for assessment of dehydration among college men students in Hebei, China: a cross-sectional study. Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition. 2019;26(5):788-793. doi:10.6133/apjcn.052017.09