آیا داروی سیپروترون استات میتواند رشد موهای زائد را در زنان کاهش دهد و بیخطر است؟
بیان مسئله
رشد موهای زائد در زنان، که از نظر پزشکی «هیرسوتیسم» نامیده میشود، یکی از مشکلات شایع و آزاردهندهای است که میتواند بر سلامت روان، کیفیت زندگی و اعتمادبهنفس افراد اثر بگذارد. به همین دلیل، داروهای مختلفی برای کنترل این وضعیت پیشنهاد شدهاند و برخی از آنها سالهاست در عمل بالینی استفاده میشوند. با این حال، همیشه این سؤال مطرح است که این درمانها واقعاً مؤثرند و آیا میتوان مصرف آنها را بیخطر دانست یا خیر.
این مطلب از «فکتنامه سلامت» با استفاده از منابع علمی معتبر به این موضوع میپردازد.
یافتهها
سیپروترون استات چیست و چرا برای درمان هیرسوتیسم استفاده میشود؟
سیپروترون استات (Cyproterone Acetate یا CPA) یک داروی ضدآندروژن است، یعنی اثر هورمونهای مردانه را مانند تستوسترون در بدن کاهش میدهد. از آنجا که یکی از دلایل اصلی رشد موهای زائد در زنان، افزایش اثر آندروژنهاست، CPA سالهاست بهعنوان گزینه درمانی، بهویژه همراه با اتینیلاسترادیول (استروژن)، تجویز میشود. این دارو هم در هیرسوتیسم با علت هورمونی مشخص (مثل افزایش آندروژنهای تخمدانی) و هم در موارد بدون علت مشخص استفاده شده است.
سرچشمه شواهد علمی
منبع اصلی این مطلب، یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز منتشرشده در کتابخانه کاکرین است که نسخه بهروزشده آن در سال ۲۰۲۲ منتشر شد. در این مرور، دادههای ۲۳ کارآزمایی بالینی تصادفیسازیشده (RCT) بررسی شدند؛ مطالعاتی که روی زنان در سن باروری و مبتلا به هیرسوتیسم (امتیاز فریمن–گالوِی بالاتر از ۷) صورت گرفتند. چنین مرورهایی از معتبرترین انواع شواهد علمی محسوب میشوند، هرچند کیفیت نتایج به کیفیت مطالعات اولیه بستگی دارد.
تأثیر CPA بر کاهش موهای زائد
نتایج نشان میدهند که مصرف سیپروترون استات، چه بهتنهایی و چه همراه با اتینیلاسترادیول، میتواند باعث کاهش رشد موهای زائد شود، اما این اثر در اغلب مقایسهها خفیف تا متوسط است. در بسیاری از مطالعات، کاهش امتیاز فریمن–گالوِی بعد از ۶ ماه درمان مشاهده شد، اما در اغلب موارد این کاهش، تفاوت چشمگیری با دیگر داروهای ضدآندروژن نداشت.
آیا دوز بالاتر مؤثرتر است؟
یکی از سؤالات رایج این است که مصرف دوز بالاتر CPA نتیجه بهتری دارد یا خیر. شواهد این مرور نشان میدهد مقایسه دوزهای بالاتر از ۲ میلیگرم با دوزهای پایینتر (همراه با اتینیلاسترادیول) تفاوت واضح و قابل اتکایی را در کاهش موهای زائد ایجاد نکرد. به بیان ساده، افزایش دوز الزاماً به معنی اثربخشی بیشتر نیست.
مقایسه با داروهای دیگر ضدموهای زائد
CPA همراه با اتینیلاسترادیول با داروهایی مانند اسپیرونولاکتون، فیناستراید، فلوتماید و کتوکونازول مقایسه شد. در اغلب این مقایسهها، تفاوت معنادار بالینی دیده نشد و اثر CPA تقریباً مشابه دیگر گزینهها بود. فقط در برخی مقایسههای محدود، CPA کمی بهتر از فلوتماید یا فیناستراید عمل کرد که آن هم براساس شواهدی با قطعیت پایین گزارش شد.
تأثیر بر هورمونهای مردانه
از نظر آزمایشگاهی، CPA میتواند سطح تستوسترون کل و آزاد را کاهش دهد، اما این کاهش همیشه با بهبود واضح بالینی همراه نبود. در بسیاری از مقایسهها، کاهش تستوسترون با CPA تفاوت چندانی با درمانهای دیگر نداشت و نشان میدهد که پایین آمدن عدد هورمون لزوماً به معنی کاهش محسوس موهای زائد نیست.
ایمنی و عوارض جانبی؛ نقطه مبهم ماجرا
یکی از نکات مهم این مرور آن است که دادههای کافی و قابل مقایسهای درباره عوارض جانبی CPA در دسترس نیست. بسیاری از مطالعات حجممونه کوچک داشتند یا گزارش دقیق و استانداردی را از عوارض ارائه نکردند. بنابراین، اگرچه CPA سالهاست استفاده میشود، شواهد قوی و شفاف برای مقایسه بیحطری آن با درمانهای دیگر وجود ندارد.
نگاه کلی به جایگاه CPA در درمان هیرسوتیسم
براساس این شواهد، سیپروترون استات یکی از گزینههای درمانی موجود برای هیرسوتیسم است، اما نه درمانی معجزهآسا و نه برتر از همه گزینههای دیگر. انتخاب آن باید براساس شرایط فرد، علت ایجاد هیرسوتیسم، ترجیح بیمار و نظر پزشک انجام شود، نه صرفاً بر اساس تصور «قویتر بودن» آن.
نتیجهگیری
شواهد علمی نشان میدهد سیپروترون استات میتواند رشد موهای زائد را تا حدی کاهش دهد، اما اثر آن معمولاً محدود و مشابه دیگر درمانهاست. درباره بیخطر بودن کامل آن، شواهد کافی و قوی وجود ندارد. بنابراین این ادعا که CPA درمانی کاملاً مؤثر و بیخطر است، بهطور کامل تأیید نمیشود.
منبع
دیدگاهتان را بنویسید