از دارو خوردن با معده خالی چه میدانیم؟

بسیاری از ما هنگام دریافت نسخه یا خرید دارو با توصیه‌هایی مانند «قبل از غذا مصرف شود» یا «بعد از غذا میل کنید» مواجه می‌شویم، اما کمتر پیش می‌آید که دلیل علمی این توصیه‌ها را بدانیم.

موضوع مصرف دارو در شرایط معده خالی یا پر، نه تنها به جذب بهتر دارو مربوط می‌شود، بلکه می‌تواند بر میزان عوارض جانبی آن نیز اثر بگذارد. این پرسش اهمیت زیادی دارد، زیرا انتخاب زمان نادرست برای مصرف دارو ممکن است اثربخشی درمان را کاهش دهد یا حتی خطراتی برای دستگاه گوارش ایجاد کند. از این رو، در این فکت‌نامه سلامت، قصد داریم به بررسی علمی این موضوع بپردازیم و ببینیم پشت این توصیه‌های ساده چه شواهد و دلایلی وجود دارد.

روش کار:

نخست با روش PICO، واژگان کلیدی از قبیل: Empty Stomach و Take Medication  را استخراج و بعد از یافتن MeSH terms  در پایگاه اطلاعاتی PubMed به جست و جوی مقالات پرداختیم.

آیا داروی مولنوپیراویر برای درمان کووید-۱۹ مؤثر است؟

قرص با معده خالی؛ جذب بهتر یا خطر بیشتر؟

شواهد نشان می‌دهد وضعیت معده هنگام مصرف دارو می‌تواند هم بر میزان جذب و هم بر احتمال بروز عوارض اثر بگذارد. وقتی معده خالی است، دارو مستقیم‌تر با مخاط معده تماس پیدا می‌کند و این موضوع در مورد داروهایی مانند ضدالتهابی‌های غیراستروئیدی یا کورتیکواستروئیدها می‌تواند خطر تحریک، زخم یا خونریزی را افزایش دهد. در مقابل، برخی داروها مانند هورمون‌های تیروئیدی یا بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها نیاز دارند در شرایط معده خالی مصرف شوند تا جذبشان مختل نشود و اثربخشی مطلوب داشته باشند.

در منابع تخصصی نیز توصیه شده است که برخی داروها باید همراه یک لیوان آب ساده و در حالت نشسته یا ایستاده مصرف شوند تا از برگشت دارو به مری و آسیب به دستگاه گوارش جلوگیری شود. همچنین هشدار داده شده که بیماران مبتلا به مشکلات گوارشی مانند رفلاکس یا اختلالات حرکتی مری بهتر است از مصرف دارو با معده خالی پرهیز کنند، زیرا احتمال بروز عوارض در آن‌ها بیشتر است (۱،۲).

آیا مصرف داروی تاریخ‌ مصرف‌ گذشته می‌تواند همیشه خطرناک باشد؟

دارو با معده خالی؛ مرز میان درمان و آسیب:

مطالعات مربوط به تخلیه معده و مصرف دارو نشان می‌دهند که سرعت و کیفیت تخلیه معده نقش مهمی در اثربخشی داروها و بروز عوارض گوارشی دارد. وقتی تخلیه معده به تأخیر می‌افتد، دارو مدت بیشتری در تماس با مخاط معده باقی می‌ماند و این موضوع می‌تواند باعث تحریک، تهوع یا حتی آسیب به بافت شود. از سوی دیگر، تأخیر در تخلیه معده جذب برخی داروها را مختل می‌کند و باعث می‌شود اثر درمانی آن‌ها کاهش یابد یا دیرتر ظاهر شود .

به طور کلی، شواهد نشان می‌دهند که وضعیت معده و سرعت تخلیه آن عامل کلیدی در تعیین زمان و نحوه مصرف دارو است. این نتایج با اصول شناخته‌شده فارماکولوژی همخوانی دارند و قابل اتکا هستند، اما برای تصمیم‌گیری فردی باید به دستور پزشک و بروشور دارو توجه شود، زیرا شرایط هر بیمار متفاوت است و نمی‌توان یک قاعده کلی برای همه داروها در نظر گرفت (۵).

آیا داروی تیرزپاتید در کاهش وزن مؤثر است؟

نتیجه­‌گیری:

بررسی شواهد نشان می‌دهد که مصرف دارو با معده خالی می‌تواند هم مزایا و هم خطراتی داشته باشد. برخی داروها مانند هورمون‌های تیروئیدی یا بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها نیاز دارند در شرایط معده خالی مصرف شوند تا جذبشان کامل شود، در حالی که داروهایی مانند ضدالتهابی‌های غیراستروئیدی یا کورتیکواستروئیدها در این وضعیت می‌توانند باعث تحریک و آسیب جدی به معده شوند.

به طور کلی، وضعیت معده و شرایط فردی بیمار تعیین‌کننده اصلی در زمان مصرف دارو است. این یافته‌ها با اصول فارماکولوژی همخوانی دارند و قابل اتکا هستند، اما برای هر فرد باید بر اساس بروشور دارو و توصیه پزشک تصمیم‌گیری شود، زیرا نمی‌توان یک دستور واحد برای همه داروها در نظر گرفت.

فهرست منابع:

۱. Chap DS, MODULATORS SE. absorption and low bioavailability. The patient must take the medication on an empty stomach with a full glass of water, then remain upright without food intake. The Washington Manual Geriatrics Subspecialty Consult. 2004:78.
2. Medanta. Why some medications need to be taken on an empty stomach [Internet]. Gurugram: Medanta Hospital; [cited 2026 Jan 4]. Available from: https://www.medanta.org/patient-education-blog/why-some-medications-need-to-be-taken-on-an-empty-stomach?utm_source=copilot.com
3. MyHealthopedia. What happens if you take medicine on an empty stomach? [Internet]. [cited 2026 Jan 4]. Available from: https://myhealthopedia.com/what-happens-if-you-take-medicine-on-an-empty-stomach/?utm_source=copilot.com
4. Abell TL, Camilleri M, Donohoe K, Hasler WL, Lin HC, Maurer AH, et al. Gastric emptying scintigraphy: a consensus report of the American Neurogastroenterology and Motility Society and the Society of Nuclear Medicine. J Nucl Med Technol [Internet]. 2019;47(2):111 24 [cited 2026 Jan 4]. Available from: https://tech.snmjournals.org/content/47/2/111.short
5. Friedenberg FK, Parkman HP. Delayed gastric emptying: whom to test, how to test, and what to do. Current Treatment Options in Gastroenterology. 2006 Jul;9(4):295-304.