اسکوپلامین چیست و شایعات در مورد آن تا چه اندازه صحت دارند؟
بیان مسئله
استرس و اضطراب بخشی جدانشدنی از زندگی روزمره است؛ از فشارهای کاری و تحصیلی گرفته تا نگرانیهای مالی و روابط اجتماعی، همه میتوانند سطحی از تنش روانی را در ما ایجاد کنند. در سالهای اخیر، توجه پژوهشگران به این نکته جلب شده که استرس فقط بر ذهن و احساسات اثر نمیگذارد، بلکه ممکن است تغییراتی را در بدن نیز ایجاد کند. یکی از حوزههایی که بحثهای زیادی پیرامون آن شکل گرفته، ارتباط میان استرس و وزن بدن است.
در این «فکتنامه سلامت»، قصد داریم به بررسی این پرسش بپردازیم که استرس واقعاً میتواند بر وزن بدن تأثیر بگذارد یا خیر. برای این منظور، یافتههای علمی مختلف، از گروههای متفاوت جمعیتی از جمله نوجوانان و دانشجویان گرفته تا کارکنان و بزرگسالان مرور شدهاند تا تصویری روشنتر از این رابطه ارائه شود.
روش کار
نخست با روش PICO، واژگان کلیدی را از قبیل Weight Gain و Stress استخراج کرده و پساز یافتن MeSH terms در پایگاه اطلاعاتی PubMed، به جستوجوی مقالات پرداختیم.
سنگینی استرس روی ترازو
وقتی بدن تحت فشار روانی قرار میگیرد، تغییراتی در هورمونها و رفتارهای روزمره رخ میدهد. یکی از مرورهای علمی نشان داد که استرس میتواند الگوهای خواب را مختل کند، میل به غذاهای پرکالری و شیرین را بیشتر کند و در نتیجه زمینهساز افزایش وزن و تجمع چربی شکمی شود. همچنین در شرایط استرس، توانایی افراد برای پایبندی به برنامههای کاهش وزن کمتر میشود، چون انگیزه و انرژی روانی کاهش مییابد (۱). از سوی دیگر، یک مطالعه طولی روی نوجوانان نشان داد، افرادی که با سطح بالای استرس مواجه هستند، در طول زمان بیشتر در معرض افزایش وزن قرار دارند. این یافته اهمیت ویژهای دارد، چون بدان معنی است که اثر استرس فقط کوتاهمدت نیست و میتواند در سالهای حساس رشد هم تأثیرگذار باشد (۲).
آیا مصرف کرفس به دلیل داشتن کالری منفی، باعث کاهش وزن میشود؟
با این حال، باید توجه داشت که رابطه بین استرس و چاقی پیچیده است و همه افراد به یک شکل واکنش نشان نمیدهند. برخی ممکن است در شرایط استرس، اشتهایشان کاهش یابد و وزن بدنشان کم شود، ولی در مجموع الگوی غالب، افزایش مصرف غذاهای پرانرژی و کاهش فعالیت بدنی است. سطح کیفیت شواهد موجود را میتوان متوسط تا خوب دانست، اما همچنان محدودیتهایی مثل تفاوتهای فردی و شرایط محیطی وجود دارد.
زندگی دانشگاهی؛ فشار روانی و چاقی
یافتههای یک مرور سیستماتیک (۳) نشان میدهد استرس و اضطراب میان دانشجویان میتواند با افزایش وزن و تغییر رفتارهای غذایی ارتباط داشته باشد، اما شدت و جهت این اثر در همه افراد یکسان نیست. در این بررسی علمی، مطالعات مختلفی که روی دانشجویان دانشگاه و پیشدانشگاهی انجام شدند، کنار هم قرار گرفتند.
نتایج نشان میدهند، استرس و اضطراب میتوانند الگوهای خواب را مختل کنند، میل به غذاهای پرکالری و ناسالم را افزایش دهند و فعالیت بدنی را کاهش دهند، که همه این عوامل در کنار هم زمینهساز افزایش وزن هستند. در برخی گروهها، اضطراب باعث پرخوری هیجانی میشود و دانشجو برای آرام کردن خود به خوردن غذا پناه میبرد. در مقابل، اقلیتی از افراد در شرایط اضطراب شدید ممکن است اشتهایشان کاهش یابد و وزن کم کنند، اما این حالت کمتر دیده میشود.
با وجود اینکه نتایج بهدستآمده از کیفیت مطلوبی برخوردار است، محدودیتهایی مانند تفاوت در روشهای اندازهگیری استرس و وزن، و تمرکز بر جمعیت خاص دانشجویان وجود دارد که تعمیم نتایج را به همه گروههای سنی و اجتماعی دشوار میکند.
از استرس تا چاقی
در یک مطالعه طولی روی کارکنان، مشخص شد فشارهای شغلی و استرس کاری میتوانند به مرور زمان با تغییر شاخص توده بدنی همراه شوند. جالب اینجاست که این رابطه دوطرفه بود: یعنی هم افزایش فشار کاری به اضافهوزن منجر شد و هم تغییرات وزن توانستند بر تجربه استرس اثر بگذارند. این یافته نشان میدهد بدن و روان در یک چرخه متقابل قرار دارند که میتوانند به مرور زمان وزن فرد را تحت تأثیر قرار دهند (۴).
در مطالعهای دیگر که روی بزرگسالان فنلاندی انجام شد، سطح بالای استرس روزمره در ابتدای بررسی پیشبینیکننده افزایش وزن قابل توجه در سالهای بعد بود. همچنین عواملی مانند رضایت پایین از زندگی و ویژگیهای شخصیتی خاص (مثل نمره بالای روانرنجوری) در برخی گروهها، بهویژه زنان مسن، با افزایش وزن بیشتر همراه بودند. در مقابل، برونگرایی در مردان جوان تا حدی اثر محافظتی داشت و احتمال چاقی را کاهش داد (۵).
این نتایج نشان میدهند استرس نهتنها میتواند اشتها و رفتار غذایی را تغییر دهد، بلکه در تعامل با ویژگیهای فردی و شرایط محیطی، مسیرهای متفاوتی را برای تغییر وزن ایجاد میکند. با این حال، باید توجه داشت که اثرات مشاهدهشده در همه افراد یکسان نبوده و شدت آنها در گروههای مختلف متفاوت است. اگرچه کیفیت مطالعات متوسط تا خوب است، محدودیتهایی مثل اتکا به پرسشنامههای خودگزارشی و تفاوتهای فردی وجود دارند که باعث میشوند نتایج را با احتیاط به کل جمعیت تعمیم دهیم.
نتیجهگیری
شواهد علمی از مطالعات طولی و مرورهای سیستماتیک نشان میدهند که استرس و اضطراب میتوانند با تغییر در الگوی خواب، افزایش میل به مصرف غذاهای پرکالری و کاهش فعالیت بدنی، زمینهساز افزایش وزن شوند. این اثر در گروههای مختلف، از نوجوانان تا کارکنان و دانشجویان، مشاهده شد و حاکی از آن است که فشار روانی میتواند در کوتاهمدت و بلندمدت بر وزن تأثیر بگذارد. با این حال، واکنش افراد یکسان نیست؛ برخی ممکن است در شرایط استرس شدید اشتهایشان کاهش یابد و وزن کم کنند، اما الگوی غالب، افزایش وزن است.
با وجود اینکه سطح کیفیت شواهد متوسط تا خوب است، محدودیتهایی مانند تفاوتهای فردی، شرایط محیطی و اتکا به پرسشنامههای خودگزارشی وجود دارند که مانع از قطعیت کامل میشوند. بنابراین میتوان گفت استرس یکی از عوامل مهم در افزایش وزن است، اما تنها عامل نیست و نیاز به بررسیهای بیشتر برای درک دقیقتر این رابطه وجود دارد.
منابع
۱. Geiker NRW, Astrup A, Hjorth MF, Sjödin A, Pijls L, Markus CR. Does stress influence sleep patterns, food intake, weight gain, abdominal obesity and weight loss interventions and vice versa? Obesity Reviews. 2018;19(1):81-97.
2. van Jaarsveld CHM, Fidler JA, Steptoe A, Boniface D, Wardle J. Perceived Stress and Weight Gain in Adolescence: A Longitudinal Analysis. Obesity. 2009;17(12):2155-61.
3. Haidar SA, De Vries N, Karavetian M, El-Rassi R. Stress, anxiety, and weight gain among university and college students: a systematic review. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics. 2018;118(2):261-74.
4. Kivimäki M, Head J, Ferrie JE, Shipley MJ, Brunner E, Vahtera J, et al. Work stress, weight gain and weight loss: evidence for bidirectional effects of job strain on body mass index in the Whitehall II study. International Journal of Obesity. 2006;30(6):982-7.
5. Korkeila M, Kaprio J, Rissanen A, Koskenvuo M, Sörensen TIA. Predictors of major weight gain in adult Finns: Stress, life satisfaction and personality traits. International Journal of Obesity. 1998;22(10):949-57.
دیدگاهتان را بنویسید