آیا داروی سیپروترون استات میتواند رشد موهای زائد را در زنان کاهش دهد و بیخطر است؟
بیان مسئله
سیروز کبدی پیشرفته یکی از بیماریهای بسیار خطرناک است که میتواند نهایتاً باعث نارسایی کبد و مرگ بیمار شود. درمان قطعی این وضعیت، پیوند کبد است، اما این روش پرهزینه و دشوار بوده و مهمتر از آن، کمبود شدید اهداکنندگان وجود دارد. به همین دلیل، در سالهای اخیر نگاهها بهسمت درمانهای جدید از جمله سلولهای بنیادی (Stem Cells) رفته است. پس سؤال مهم این است که، این روش واقعاً کمککننده است یا خیر؟
این مطلب از «فکتنامه سلامت» با استفاده از منابع علمی به این موضوع میپردازد.
یافتهها
سلول بنیادی چیست و چرا برای درمان سیروز مطرح شد؟
سلولهای بنیادی نوعی سلول هستند که میتوانند به انواع سلولهای دیگر تبدیل شوند، بنابراین پتانسیل بازسازی بافتها را دارند. در سیروز کبدی، بافت طبیعی کبد بهتدریج با بافت فیبروتیک و بدون عملکرد جایگزین میشود. ایده پزشکان این است که تزریق سلولهای بنیادی ممکن است باعث ترمیم بافت و بهبود عملکرد کبد شود. این سلولها از منابع مختلف، مانند مغز استخوان یا بند ناف، گرفته شده و سپس از راههای مختلف مثل وریدی یا شریانی وارد بدن میشوند.
چه مطالعاتی انجام شده و چه بیمارانی بررسی شدند؟
برای بررسی علمی این ادعا، یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز معتبر (در کتابخانه کاکرین (Cochrane Library)) انجام شد. در این بررسی، ۱۲ کارآزمایی بالینی با حضور ۸۲۳ بزرگسال مبتلا به سیروز جبراننشده و انواع سلولهای بنیادی مختلف مثل سلولهای مشتق از مغز استخوان، سلولهای بند ناف و سلولهای CD133 بررسی شدند. تزریقها نیز از مسیرهای مختلف مثل شریان کبدی، ورید پورت، ورید محیطی یا داخل وریدی صورت گرفتند.
آیا سلولهای بنیادی مانع از مرگومیر بیماران میشوند؟
در گزارش کاکرین نتیجه گرفته شد که شواهد موجود در سطح بسیار پایین بوده و مطمئن نیستیم که سلولهای بنیادی موجب کاهش مرگومیر بیماران میشوند. در این متاآنالیز، خطر مرگومیر با نسبت ۰.۵۲ گزارش شد، اما فاصله اطمینان خیلی باز بوده و معنادار نبود، یعنی ممکن است مزیتی داشته باشد یا خیر و نمیتوانیم در این زمینه قاطعانه نظر دهیم. بنابراین از نظر علمی فعلاً نمیتوان گفت سلولهای بنیادی واقعاً جان بیماران را نجات میدهند.
تأثیر سلولهای بنیادی بر کیفیت زندگی و عملکرد کبد
برخی مطالعات گزارش کردند که شاید برخی شاخصهای عملکرد کبد مانند بیلیروبین یا آلبومین کمی بهبود یابد، اما کاکرین اعلام کرد که شواهد بسیار کمکیفیت و نامطمئن بوده و مشخص نیست این تغییرات واقعاً معنیدار و قابل اتکا هستند یا خیر. حتی برای بررسی کیفیت زندگی نیز فقط دو مطالعه وجود داشت که نتیجه آن نیز مبهم بود. بنابراین از نظر علمی نمیتوان گفت این تغییرات پایدار و واقعی هستند.
عوارض جانبی و ایمنی درمان
درمان با سلولهای بنیادی کاملاً بدون خطر هم نیست. برخی مطالعات اعلام کردند که شاید عوارض خفیف در بیماران بیشتر دیده شود. از سوی دیگر، درباره عوارض جدی مثل عفونت، خونریزی یا بدتر شدن بیماری هم شواهد کافی برای نتیجهگیری وجود ندارد. مطالعه کاکرین نشان داد: «شواهد بسیار نامطمئن است»، یعنی نه میتوان گفت این درمان بیخطر است و نه میتوان گفت با عوارض جانبی همراه است، زیرا دادهها کافی نیستند.
کیفیت شواهد و مشکلات علمی موجود
یکی از نکات مهم آن است که از نظر مطالعه کاکرین، تمام شواهد موجود از نظر کیفیت «بسیار پایین» هستند. این مشکل به دلایل مختلف رخ داد از جمله: تعداد کم بیماران، ناهمگونی میان روشها، تفاوت نوع سلولها، مدت پیگیری کوتاه، روشهای آماری متفاوت و خطر سوگیری (bias). بنابراین حتی اگر در برخی نتایج ظاهراً بهبودی دیده شود، به دلیل ضعف شواهد نمیتوان به آن اتکا یا توصیه درمانی کرد.
وضعیت فعلی و آینده درمان با سلولهای بنیادی در سیروز کبدی پیشرفته
نکته مهم دیگر آن است که ۱۲ مطالعه جدید در حال انجام هستند، این یعنی پژوهش در این حوزه ادامه دارد و ممکن است در آینده پاسخهای دقیقتری داشته باشیم. اما فعلاً طبق گزارش این مرور علمی، نمیتوان نتیجه گرفت که سلولهای بنیادی درمان مؤثری برای بیماران مبتلا به سیروز کبدی پیشرفته هستند.
راستیآزمایی: تزریق سلولهای بنیادی میتواند به درمان آرتروز زانو کمک کند
نتیجهگیری
با توجه به شواهد علمی موجود که با کیفیت بسیار پایین هستند، نمیتوان گفت درمان با سلولهای بنیادی برای بیماران مبتلا به سیروز کبدی پیشرفته مؤثر است.
منبع
دیدگاهتان را بنویسید