آیا روزهداری متناوب برای کاهش وزن از رژیمهای غذایی معمول مؤثرتر است؟
بیان مسئله
هورموندرمانی پساز یائسگی (HT) بهعنوان یک شیوه درمانی مؤثر برای مدیریت علائم ناشی از کاهش سطح هورمونهای استروژن و پروژسترون شناخته شده است. این درمانها میتوانند به تسکین علائمی نظیر گرگرفتگی، تعریق شبانه و خشکی واژن کمک کرده و از حفظ سلامت استخوانها در برابر پوکی استخوان نیز حمایت کنند. با این حال، تأثیرات بلندمدت و خطرات احتمالی ناشی از مصرف مداوم هورموندرمانی همیشه مورد بررسی و بحث بوده است. تحقیقات اخیر، به ویژه مرورهای سیستماتیک، به دنبال ارزیابی اثرات مثبت و منفی این درمان بر سلامت زنان هستند.
در این مطلب از «فکتنامه سلامت»، به بررسی این پرسش خواهیم پرداخت که مصرف طولانیمدت هورموندرمانی پساز یائسگی میتواند مزایای بیشتری نسبت به خطرات آن داشته باشد یا خیر.
آیا هورموندرمانی بعد از یائسگی خطر سرطان رحم را افزایش میدهد؟
روش کار
نخست با روش PICO، واژگان کلیدی را از قبیل: Hormone Therapy؛ Perimenopausal و Postmenopausal استخراج کرده و پساز یافتن MeSH terms در پایگاه اطلاعاتی PubMed، به جستوجوی مقالات پرداختیم.
هورموندرمانی پساز یائسگی؛ تعادل ظریف میان سود و زیان
نتایج مطالعات اخیر درباره هورموندرمانی پساز یائسگی نشان میدهند که این روش اگر در زمان مناسب آغاز شده و طول درمان با دوزهای استاندارد کنترل شود، میتواند به بهبود کیفیت زندگی بسیاری از زنان کمک کند، اما مصرف طولانیمدت آن با خطراتی همراه است که نباید نادیده گرفته شوند.
بررسیهای تحلیلی روی زنان یائسه نشان دادند که هورموندرمانی (بهویژه ترکیب استروژن و پروژسترون) کوتاهمدت در کاهش گرگرفتگی، تعریق شبانه، اختلالات خواب و نوسانات خلقی مؤثر است (۱). در یک مطالعه مروری نظاممند بر پایه چندین کارآزمایی بالینی مشخص شد، نزدیک به ۷۵% زنان طی سه تا شش ماه استفاده از هورموندرمانی، کاهش قابلتوجهی را در علائم گزارش کردند. در زنان دچار علائم افسردگی در حولوحوش زمان یائسگی، شواهدی از بهبودی در خلقوخو و عملکرد شناختی کوتاهمدت وجود دارد، اما اثر محافظتی پایدار بر افسردگی در درمانهای طولانیمدت تأیید نشدند و نتایج متناقض بودند (۲).
راستیآزمایی: استفاده از هورمون در پرورش مرغها برای سلامت انسان خطرناک است.
در زمینه سلامت استخوان، مطالعات مروری در سالهای اخیر نشان میدهند که مصرف استروژن در بازه اولیه پساز یائسگی میتواند تا ۳۰% از کاهش تراکم استخوان جلوگیری کرده و خطر شکستگی را کاهش دهد. با این حال، متخصصان توصیه میکنند پساز چند سال مصرف، ارزیابی مجدد ضرورت ادامه درمان انجام شود، زیرا استفاده طولانیمدت (بیشاز ۵ سال) با افزایش خطر لخته شدن خون، سکته مغزی و برخی سرطانها، بهویژه سرطان پستان، ارتباط دارد (۳).
براساس جمعبندی این مطالعات، هورموندرمانی مفید است، اگر در سالهای ابتدایی پساز یائسگی و با کمترین دوز مؤثر انجام گیرد، اما مصرف آن بدون ارزیابی دورهای یا ادامه طولانیمدت آن توصیه نمیشود. تصمیم به تداوم درمان باید براساس شرایط فردی، سابقه بیماری و ارزیابی پزشک گرفته شود.
هورموندرمانی پساز یائسگی؛ سودهای واقعی و خطرهای پنهان
سه مطالعه مروری بزرگ برپایه دادههای کارآزماییهای بالینی و مشاهدهای (۴-۶)، دید تازهای را از فواید و خطرات هورموندرمانی در زنان یائسه ارائه میدهند. پژوهشها نشان میدهند که این درمان در کوتاهمدت، بهویژه در پنج سال نخست پساز یائسگی، میتواند از نظر کاهش علائم آزاردهنده مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه، بیخوابی، خشکی واژن و افت سطح خلقوخو مؤثر باشد. در تحلیلهای ترکیبی، بیشاز ۷۰% تا ۸۰% زنان پساز چند ماه درمان، کاهش قابلتوجهی را در شدت علائم گزارش کردند.
راستیآزمایی: مردان هم چرخه هورمونی (شبیه به چرخه قاعدگی در زنان) دارند.
مطالعه گسترده بررسی راهنماهای بالینی نشان میدهد که شروع درمان از گروه سنی زیر ۶۰ سال یا کمتر از ۱۰ سال پساز یائسگی، خطر قلبیعروقی را افزایش نمیدهد و حتی ممکن است در برخی زنان باعث بهبود پروفایل کلسترول شود. بااینحال، مصرف طولانیمدتتر از ۵ سال با افزایش خطر نسبی در بروز سرطان پستان (حدود ۲۵% تا ۳۰%) و افزایش احتمال سکته مغزی و ترومبوز وریدی همراه بوده است. بررسیهای جدید تأکید دارند که هرچه درمان دیرتر آغاز شود یا مدت مصرف بیشتر شود، خطرات تجمعی افزایش مییابند.
از نظر استخوانی، هورموندرمانی تا حدود ۳۰% کاهش در از دسترفتن تراکم استخوان و کاهش شکستگیهای لگن و ستون فقرات را ایجاد میکند، ولی متخصصان هشدار دادهاند که پساز توقف درمان، این اثر محافظتی سریعاً کاهش مییابد و نباید فقط به این درمان برای پیشگیری از پوکی استخوان تکیه کرد.
جمعبندی کلی این مطالعات بیانگر آن است که هورموندرمانی در کوتاهمدت مفید و بیخطر است، اما مصرف مزمن و طولانیمدت نیازمند ارزیابی فردی، پایش دقیق و ایجاد تعادل میان سود و زیان مصرف آن است، بهویژه در زنانی با سابقه سرطان پستان، بیماری قلبی، یا اختلال لختهخون، نباید به عنوان روش دائمی استفاده شود.
راستیآزمایی: هورموندرمانی پساز یائسگی زنان در عملکرد جنسی آنها تاثیرگذار است.
هورموندرمانی پساز یائسگی؛ فواید کوتاهمدت و خطرات بلندمدت
مرور جامع کاکرین (۷) نشان میدهد که هورموندرمانی پساز یائسگی در مواجهه با سلامت بلندمدت زنان یک شمشیر دو لبه است. در زمینه سلامت قلبیعروقی، مصرف طولانیمدت این درمان بهطور کلی خطر بیماری قلبی را کاهش نمیدهد، بلکه برای زنانی که درمان را بیشاز ۱۰ سال پس از آغاز یائسگی شروع کردهاند، افزایش اندکی در خطر حوادث قلبی در سالهای اولیه گزارش شده است.
در مورد عوارض حاد، خطر سکته مغزی حدود ۳۰% و خطر ترومبوز وریدی (لخته شدن خون در وریدها) در مقایسه با گروه کنترل افزایش مییابد، و این افزایش خطر بهویژه با استروژن خوراکی مشاهده شد و از همان سالهای ابتدایی مصرف نمایان بود. در رابطه با سرطان، درمانهای ترکیبی استروژن و پروژسترون پساز تقریباً ۳ تا ۵ سال استفاده مداوم، احتمال ابتلا به سرطان پستان را تا ۲۰% تا ۳۰% افزایش میدهند. این خطر حتی پساز قطع درمان نیز برای مدتی ادامه مییابد، هرچند درمانهای استروژن تنها، خطر پایینتری دارند اما کاملاً بدون خطر نیستند.
آیا طب سوزنی در بهبود باروری و علائم سندرم تخمدان پلیکیستیک مؤثر است؟
بااینحال، در حوزه پیشگیری از پوکی استخوان، هورموندرمانی همچنان یک مداخله قوی محسوب میشود و باعث کاهش حدود ۲۵% تا ۳۵% از شکستگیهای استخوانی مانند شکستگی لگن شده و تراکم استخوان را حفظ میکند، هرچند این اثر محافظتی با قطع درمان از بین میرود. از منظر شناختی، شروع درمان در سنین بالا، یعنی بیشاز ۶۵ سال، با افزایش خطر زوال عقل همراه بود، درحالیکه شواهدی مبنی بر مزیت قابلتوجه آن برای بهبود حافظه یا پیشگیری از افت عملکرد مغزی در زمان شروع درمان در حوالی دوره یائسگی مشاهده نشد. در نهایت، مجموع دادهها نشان میدهد که مصرف بلندمدت، تاثیری بر افزایش طول عمر یا کاهش کلی نرخ مرگومیر ندارد.
در نتیجهگیری نهایی میتوان گفت، اگرچه هورموندرمانی برای تسکین علائم حاد و حفظ استخوان در کوتاهمدت (۱ تا ۵ سال) مؤثر و نسبتاً بیخطر است، استفاده بلندمدت یا بدون ارزیابیهای دورهای آن بهدلیل افزایش خطرات جدی، مانند سکته و سرطان پستان، بهطور کلی توصیه نمیشود و باید مصرف آن صرفاً بهصورت موقت و تحت نظارت دقیق پزشکی ادامه یابد و پساز چند سال، نیاز به ادامه درمان دوباره بررسی شود.
آیا برداشتن تیغه رحمی برای زنان در سن باروری که رحم تیغهدار دارند، مناسب است؟
نتیجهگیری
گرچه این درمان در کوتاهمدت (تا حدود ۵ سال) برای کنترل علائم یائسگی و محافظت از استخوانها فواید اثباتشدهای دارد، ادامه مصرف آن در بلندمدت، بهویژه بیشاز ۵ سال، خطرات قابلتوجهی را مانند افزایش خطر سرطان پستان، سکته مغزی و لخته شدن خون به همراه دارد که این خطرات، مزایای کوتاهمدت را تحتالشعاع قرار میدهند. لذا، درمان باید کوتاهمدت، هدفمند و تحت نظارت شدید پزشک باشد.
منابع
۱. Pan M, Pan X, Zhou J, Wang J, Qi Q, Wang L. Update on hormone therapy for the management of postmenopausal women. BioScience Trends. 2022;16(1):46-57.
2. Gordon JL, Girdler SS. Hormone Replacement Therapy in the Treatment of Perimenopausal Depression. Current Psychiatry Reports. 2014;16(12):517.
3. Shah N, Ariel D. The role of menopausal hormone therapy in the prevention and treatment of low bone density in perimenopausal and postmenopausal women. Current Opinion in Obstetrics and Gynecology. 2023;35(2).
4. Duralde ER, Sobel TH, Manson JE. Management of perimenopausal and menopausal symptoms. BMJ. 2023;382:e072612.
5. Pinkerton JoAnn V. Hormone Therapy for Postmenopausal Women. New England Journal of Medicine. 2020;382(5):446-55.
6. Troìa L, Martone S, Morgante G, Luisi S. Management of perimenopause disorders: hormonal treatment. Gynecological Endocrinology. 2021;37(3):195-200.
7. Marjoribanks J, Farquhar C, Roberts H, Lethaby A. Long term hormone therapy for perimenopausal and postmenopausal women. Cochrane database of systematic reviews. 2012(7).
دیدگاهتان را بنویسید