آیا رنگ ادرار میتواند نشانه کمآبی باشد؟
بیان مسئله
سکته مغزی یکی از مهمترین علل ناتوانی حرکتی در بزرگسالان است و بسیاری از افراد پساز آن، حتی با وجود درمان و توانبخشی، در انجام فعالیتهای روزمره، مانند راه رفتن، لباس پوشیدن یا استفاده از دستها با مشکل روبهرو میشوند. در سالهای اخیر، روشهای نوین و غیرتهاجمی متعددی برای کمک به بهبود حرکت و افزایش استقلال بیماران مطرح شدهاند که یکی از آنها تحریک الکتریکی است؛ روشی که با هدف فعالسازی مسیرهای عصبی و عضلانی بدون جراحی یا دارو بهکار میرود. با توجه به افزایش توجه به این مداخله در برنامههای توانبخشی و طرح این ادعا که میتواند به بهبود عملکرد روزمره بیماران پساز سکته مغزی کمک کند، بررسی دقیق شواهد علمی موجود اهمیت زیادی دارد.
در این مطلب از «فکتنامه سلامت»، به این پرسش میپردازیم که اعمال تحریک الکتریکی محیطی واقعاً میتواند نقش مؤثری در بهبود فعالیتهای روزمره افراد پساز سکته مغزی داشته باشد یا خیر.
روش کار
نخست با روش PICO، واژگان کلیدی را از قبیل: Repetitive Peripheral Magnetic Stimulation؛ Neuromuscular stimulation؛ Muscle stimulation و Stroke استخراج کرده و پساز یافتن MeSH terms در پایگاه اطلاعاتی PubMed، به جستوجوی مقالات پرداختیم.
از تاثیر تمرینات قلبیتنفسی و مقاومتی بر عملکرد حرکتی در بیماران دچار سکته مغزی چه میدانیم؟
تحریک الکتریکی عضلات پساز سکته؛ کمککننده اما نه معجزهگر
شواهد علمی موجود نشان میدهد تحریک الکتریکی یا حسی تکراری عضلات و اعصاب محیطی میتواند به بهبود حرکت و تاحدی افزایش قدرت عضلانی پساز سکته مغزی کمک کند، اما این اثر معمولاً بهتنهایی قوی و ماندگار نیست. در پژوهشهایی که بیشاز هزار فرد دچار سکته مغزی را بررسی کردهاند، بیشتر شرکتکنندگان در مرحله مزمن بیماری، یعنی بیشاز شش ماه پساز سکته مغزی، قرار داشتند و تمرکز اصلی مداخلات بر اندامهای فوقانی بود.
نتایج این مطالعات نشان میدهند، زمانیکه تحریک الکتریکی یا حسی بهعنوان یک روش کمکی و همراه با تمرینات فعال حرکتی، فیزیوتراپی یا آموزشهای هدفمند حرکت بهکار رود، بهبودهایی در عملکرد حرکتی، هماهنگی و کنترل اندام مشاهده شده است. در مقابل، استفاده از این تحریکها بهصورت مستقل و بدون تمرین فعال، اغلب نتایج محدود یا ناپایداری داشتند.
بهطور کلی، به نظر میرسد این روشها بیشتر با تقویت توانایی مغز برای یادگیری و بازسازماندهی حرکتی عمل میکنند تا اینکه بهتنهایی باعث بازگشت کامل قدرت یا حرکت شوند. با وجود تعداد قابل توجه مطالعات، تفاوت در کیفیت پژوهشها، کوچک بودن حجمنمونهها و تنوع روشها باعث شده شواهد موجود برای معرفی این درمان بهعنوان یک روش مستقل کافی و قطعی نباشد و انجام مطالعات دقیقتر در آینده همچنان ضروری است (۱).
تحریک الکتریکی پساز سکته مغزی؛ امیدبخش، اما هنوز قطعی نیست
همراستا با مطالب فوق، شواهد علمی نشان میدهد تحریک الکتریکی تکراری اعصاب و عضلات محیطی، بهویژه زمانیکه با تحریک مغناطیسی مغز ترکیب میشود، میتواند به بهبود عملکرد حرکتی اندام فوقانی پساز سکته مغزی کمک کند. در مرورها و تحلیلهایی که نتایج چندین کارآزمایی بالینی را با چندصد بیمار بررسی کردهاند، این ترکیب درمانی در مقایسه با درمانهای معمول یا تحریک مغزی بهتنهایی، با بهبودی معنادار در حرکت اندام فوقانی، انجام فعالیتهای روزمره و کاهش سفتی عضلات همراه بود.
همچنین برخی شاخصهای عصبی نشان دادند که این روشها میتوانند ارتباطات عصبی مرتبط با حرکت را تقویت کنند. با این حال، نتایج در همه مطالعات یکسان نبوده و در برخی موارد، افزودن تحریک مغناطیسی محیطی به تحریک مغزی، مزیت واضحی را نسبت به تحریک مغزی بهتنهایی ایجاد نکرد. تفاوت در شدت، مدت و تعداد جلسات تحریک از عوامل مهمی است که میتواند بر نتایج اثر بگذارد. در مجموع، اگرچه این روشها پتانسیل کمک به بهبود حرکت را پساز سکته مغزی دارند، کیفیت شواهد موجود پایین تا متوسط ارزیابی شدند و هنوز شواهد کافی برای معرفی آنها بهعنوان یک درمان مستقل و قطعی وجود ندارد (۲، ۳).
راستیآزمایی: تمرینات مقاومتی برای افراد مبتلا به سکته مغزی مفید و اثربخش است.
تحریک الکتریکی اندام فوقانی پساز سکته مغزی؛ اثرگذار اما با شواهد محدود
تحریک الکتریکی تکراری اعصاب و عضلات محیطی میتواند تاحدی به بهبود عملکرد حرکتی اندام فوقانی پساز سکته مغزی کمک کند. در بررسیهایی که نتایج چندین کارآزمایی بالینی تصادفیسازیشده را کنار هم قرار دادند، افرادی که این نوع تحریک را دریافت کردند، در مقایسه با گروههای کنترل، بهبودی معناداری را در عملکرد کلی حرکتی اندام فوقانی و توانایی انجام برخی فعالیتهای روزمره نشان دادند. این بهبودی، بیشتر در عضلات نزدیکتر به تنه، مانند شانه و بازو، دیده شد و شواهد قویتری برای افزایش کنترل حرکتی نسبت به افزایش قدرت خالص عضلانی وجود دارد.
در مقابل، تأثیر این روش بر کاهش سفتی عضلات یا بهبود قدرت و مهارتهای حرکتی در بخشهای دورتر مانند دست و انگشتان، محدود یا نامشخص گزارش شد. با وجود این نتایج امیدوارکننده، تعداد مطالعات کم، حجمنمونهها کوچک و کیفیت پژوهشها متفاوت بودند، بنابراین شواهد موجود برای معرفی تحریک الکتریکی محیطی بهعنوان یک درمان مستقل و قطعی، هنوز کافی نیست (۴).
راستیآزمایی: لیزردرمانی از راه جمجمه در درمان سکته مغزی ایسکمیک حاد مؤثر است.
تحریک الکتریکی محیطی پساز سکته مغزی؛ هنوز شواهد کافی برای نتیجهگیری قطعی در دست نیست
براساس نتایج یک مرورنظاممند کاکرین که شواهد کارآزماییهای تصادفیسازیشده را درباره تحریک الکتریکی محیطی تکراری پساز سکته مغزی جمعبندی کرد، نتیجهگیری دربارهی اثربخشی این روش در بهبود فعالیتهای روزمره، قدرت عضلانی، عملکرد اندام فوقانی و کاهش اسپاسم، هنوز واضح و قطعی نیست و یکی از مطالعات، کاهش جزئی را در سفتی عضله آرنج گزارش کرد، اما تاثیر آن کوچک و نامشخص باقی ماند.
بنابراین، با توجه به دادههای موجود، نمیتوان گفت این رویکرد بهصورت مستقل یا حتی همراه با توانبخشی بهطور قطعی موجب بهبود عملکرد و فعالیتهای روزمره پساز سکته مغزی میشود، و برای رسیدن به پاسخ قطعی، نیاز به انجام مطالعات بزرگتر و با کیفیت بالاتر وجود دارد (۵).
راستیآزمایی: راه رفتن با دستگاه کمکی پساز سکته مغزی، شانس راه رفتن مستقل بیمار را افزایش میدهد.
نتیجهگیری
شواهد علمی نشان میدهد که تحریک الکتریکی عضلات و اعصاب محیطی میتواند بهبودهایی را در حرکت و عملکرد اندام فوقانی پساز سکته مغزی ایجاد کند، بهویژه زمانیکه این روشها بهعنوان درمان کمکی همراه با تمرینات فعال حرکتی یا توانبخشی به کار روند.
با این حال، تأثیر تحریک بهصورت مستقل و بر قدرت یا مهارتهای حرکتی بخشهای دورتر مانند دست و انگشتان هنوز نامشخص است و شواهد موجود محدود، با حجمنمونه کوچک و کیفیت متفاوت هستند. بنابراین، میتوان گفت این روشها پتانسیل کمککننده دارند اما نمیتوان آنها را بهعنوان درمان مستقل و قطعی معرفی کرد و نیاز به انجام مطالعات گستردهتر و با کیفیت بالاتر برای ارزیابی دقیق اثرات آنها وجود دارد.
راستیآزمایی: تغییر در سبک زندگی میتواند احتمال بروز سکته قلبی یا مغزی را کاهش دهد؟
منابع
۱. Fernanda Silva G, Campos LF, de Aquino Miranda JM, Guirro Zuliani F, de Souza Fonseca BH, de Araújo AET, et al. Repetitive peripheral sensory stimulation for motor recovery after stroke: a scoping review. Topics in Stroke Rehabilitation. 2024;31(7):723-37.
2. Luo S, Wen Z, Liu Y, Sun T, Xu L, Yu Q. Effects of repetitive transcranial magnetic stimulation combined with repetitive peripheral magnetic stimulation on upper limb motor function after stroke: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Neurology. 2024;15:1472837.
3. Sakai K, Yasufuku Y, Kamo T, Ota E, Momosaki R. Repetitive peripheral magnetic stimulation for patients after stroke. Stroke. 2020;51(6):e105-e6.
4. Chen Z-J, Li Y-A, Xia N, Gu M-H, Xu J, Huang X-L. Effects of repetitive peripheral magnetic stimulation for the upper limb after stroke: Meta-analysis of randomized controlled trials. Heliyon. 2023;9(5).
5. Kamo T, Wada Y, Okamura M, Sakai K, Momosaki R, Taito S. Repetitive peripheral magnetic stimulation for impairment and disability in people after stroke. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2022(9).
دیدگاهتان را بنویسید