نتیجه بررسی: نادرست

با داشتن درد عضلات و استخوان‌ها، باید مصرف لبنیات را محدود کرد؟

بیان مسئله

در طول زندگی، تجربه دردهای عضلانی و احساس ناخوشایند در استخوان‌ها امری رایج است که اغلب افراد را وادار به بازنگری در عادات روزانه، به‌ویژه رژیم غذایی، می‌کند. یکی از رایج‌ترین سؤالاتی که در این شرایط مطرح می‌شود، آن است که باید مصرف برخی گروه‌های غذایی خاص را تغییر داد یا محدود کرد؟ در میان این موارد، توجه ویژه‌ای به جایگاه محصولات لبنی در رژیم غذایی افراد مبتلا به ناراحتی‌های اسکلتی می‌شود. از یک‌سو، از لبنیات به عنوان منبعی غنی از کلسیم و پروتئین برای استحکام استخوان و عضلات ستایش می‌شود. از سوی دیگر، برخی باورهای عمومی وجود دارند که مصرف آن‌ها ممکن است با فرایندهای التهابی مرتبط با درد تداخل داشته باشد.

هدف از این مطلب «فکت‌­نامه سلامت»، ارزیابی دقیق و مبتنی بر شواهد علمی است تا مشخص شود: در صورت داشتن درد عضلات و استخوان‌ها، باید مصرف لبنیات را محدود کرد یا خیر؟

 

آیا مصرف زیاد نوشابه باعث پوکی استخوان می‌شود؟

روش کار

نخست با روش PICO، واژگان کلیدی را از قبیل Musculoskeletal Pain؛ Bone Pain و Dairy استخراج کرده و پس‌از یافتن MeSH terms در پایگاه اطلاعاتی PubMed، به جست‌وجوی مقالات پرداختیم.

دردهای عضلانی و استخوانی: آیا مواد مغذی مخفی پشت درد نهفته‌اند؟

درد مزمن عضلانی‌‌اسکلتی یک وضعیت پیچیده است که صرفاً به آسیب فیزیکی محدود نمی‌شود، بلکه با مسیرهای التهابی و استرس اکسیداتیو در بدن نیز ارتباط تنگاتنگی دارد. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که آنچه می‌خوریم، می‌تواند این مسیرها را تحریک یا خاموش کند. در بررسی‌های عمیق مکانیسم‌های درد، مشخص شد که التهاب مزمن، ناشی از رژیم‌های غذایی نامناسب (مثل چربی‌های اشباع و قند بالا)، می‌تواند حساسیت گیرنده‌های درد را افزایش دهد. در مقابل، مواد مغذی با خاصیت ضدالتهابی، با تعدیل این مسیرها به کاهش درد کمک می‌کنند.

وقتی تمرکز را روی لبنیات می‌آوریم، تصویر کمی پیچیده‌تر می‌شود. مطالعاتی که بر تأثیر کل ساختار لبنیات بر سلامت عضلات و استخوان متمرکز بودند، نتایج مثبتی را برجسته کردند. این تحقیقات به روشنی نشان دادند که مصرف فراورده‌های لبنی (شامل شیر، ماست و پنیر) منبعی عالی از مواد حیاتی مانند کلسیم، فسفر و پروتئین‌های با کیفیت بالا هستند که برای حفظ توده عضلانی و استحکام اسکلت بدن در طول زمان، به‌ویژه با افزایش سن، ضروری‌اند. در واقع، این مطالعات حمایت قوی‌ای را از نقش لبنیات در پیشگیری از تحلیل عضلانی و پوکی استخوان ارائه کردند که از ارکان اصلی مدیریت طولانی‌مدت سلامت استخوان است.

 

راستی‌آزمایی: مصرف لبنیات باعث استحکام استخوان‌ها می‌شود.

با در نظر گرفتن این دو دیدگاه (مکانیسم درد و اهمیت مواد مغذی)، به سؤال اصلی بازمی‌گردیم: آیا هنگام درد باید مصرف لبنیات را محدود کرد؟ پاسخ براساس مجموع شواهد از این مطالعات، منفی است. هیچ مکانیسم فیزیولوژیک اثبات‌شده‌ای وجود ندارد که مصرف لبنیات سالم را در جمعیت عمومی مبتلا به درد عضلانی‌اسکلتی مضر بداند (۱، ۲).

در زمان درد عضلات و استخوان، باید مصرف لبنیات را محدود کرد؟

براساس نتایج دو مرور نظام‌مند علمی (۳، ۴) پیرامون ارتباط تغذیه و دردهای عضلانی‌‌اسکلتی، تاکنون هیچ شواهد علمی قوی برای ضرورت محدود کردن مصرف لبنیات در زمان بروز این دردها یافت نشده است. در این مطالعات، هزاران شرکت‌کننده در گروه‌های گوناگون از جمله مبتلایان به درد مزمن عضلات، کمردرد، فیبرومیالژیا و آرتروز بررسی شدند. نتایج نشان دادند که نوع رژیم غذایی می‌تواند در شدت و تداوم درد نقش داشته باشد، اما اثر منفی مشخصی از مصرف لبنیات گزارش نشد.

اغلب شواهد تأکید داشتند که رژیم‌های ضدالتهابی و سرشار از مواد مغذی مثل اسیدهای چرب اُمگا-۳، ویتامین «د»، منیزیم، و آنتی‌اکسیدان‌ها در کاهش درد مؤثر هستند. در مقابل، الگوی غذایی سرشار از قند و چربی‌های اشباع با افزایش التهاب و شدت درد ارتباط داشت. لبنیات. به‌ویژه آنکه مصرف فراورده‌های کم‌چرب و تخمیرشده مانند ماست و کفیر در برخی بررسی‌ها حتی با کاهش شاخص‌های التهابی همراه بودند.

 

مصرف ویتامین دی باعث استحکام استخوان‌بندی افراد می‌شود.

اگرچه میانگین کاهش شدت درد در افرادی که رژیم غذایی متعادلی را شامل لبنیات مصرف کردند، حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد نسبت به گروه کنترل گزارش شد، این میزان کاهش به‌صورت آماری معنادار نبود. همچنین پژوهشگران اشاره کردند که فقط در موارد عدم تحمل لاکتوز یا آلرژی به پروتئین شیر ممکن است محدود کردن لبنیات موقتاً مفید باشد؛ در غیر این صورت، حذف آن می‌تواند موجب کاهش دریافت کلسیم، فسفر و پروتئین‌های ضروری شود که برای ترمیم بافت عضلانی و سلامت استخوان لازم‌اند. با این حال، برای تعیین دقیق اثر هر نوع فراورده لبنی بر دردهای خاص عضلانی‌‌اسکلتی، هنوز به تحقیقات بالینی بیشتری نیاز است.

تأثیرات ویتامین «د» و کلسیم در مدیریت درد اسکلتی: نگاهی به نقش لبنیات

بررسی‌های نظام­‌مند نشان می‌دهند که مدیریت مؤثر درد عضلانی‌‌اسکلتی به شدت وابسته به وضعیت ویتامین‌های کلیدی در بدن است، به‌خصوص ویتامین «د» که نقش محوری در تنظیم پاسخ‌های التهابی و عملکرد عضلانی دارد. مقادیر ناکافی ویتامین «د» به‌طور مکرر با افزایش درد عضلانی (میالژی) و ضعف عضلانی مرتبط شناخته شده است، به‌نحوی که سطوح پایین این ویتامین می‌تواند خود عاملی تشدیدکننده برای احساس درد باشد. در این میان، لبنیات نقش مهمی را در تأمین مواد معدنی ضروری ایفا می‌کنند.

این مطالعات به‌طور خاص بر هم‌افزایی تأثیر کلسیم و ویتامین «د» تأکید دارند. کلسیم ماده معدنی اصلی ساختاری استخوان‌هاست و ویتامین «د» جذب آن را از روده تسهیل می‌بخشد. نتیجه‌گیری این بخش آن است که تأمین کافی این دو ماده مغذی، که فراورده‌های لبنی یک منبع اصلی آن هستند، می‌تواند به بهبود عملکرد عضلانی و کاهش حس درد کمک کند.

 

راستی‌آزمایی: مصرف روغن حیوانی دلیل قوی‌تر بودن نسل‌های گذشته است.

این یافته‌ها نشان می‌دهند که در اکثر موارد، نه‌تنها محدود کردن مصرف لبنیات توصیه نمی‌شود، حفظ مصرف منابع غنی کلسیم و ویتامین «د» برای پایداری سیستم عضلانی‌‌اسکلتی حیاتی است. فقط در شرایطی که بیمار رژیم حذف کامل لبنیات را به دلیل مشکلات گوارشی دنبال می‌کند، باید مصرف مکمل‌های کلسیم و ویتامین مورد نظر تحت نظارت پزشک جایگزین شود تا خطر کاهش تراکم استخوانی در درازمدت به صفر برسد (۴).

نتیجه‌­گیری

داده‌های علمی موجود نشان می‌دهند که دردهای عضلانی‌اسکلتی عمدتاً با فرایندهای التهابی سیستمیک و عدم تعادل در دریافت ریزمغذی‌های ضروری مرتبط هستند، نه با مصرف روتین محصولات لبنی. هیچ شواهد مستحکمی وجود ندارد مبنی بر اینکه مصرف لبنیات به‌طور مستقیم باعث تحریک یا تشدید درد مفاصل و عضلات در جمعیت عمومی می‌شود.

محدودسازی مصرف لبنیات فقط در صورتی منطقی است که فرد به‌طور مشخص دچار عوارض گوارشی ناشی از لاکتوز باشد یا واکنش‌های ایمنی خاصی را به پروتئین‌های شیر نشان دهد. در غیاب این شرایط فردی، حذف لبنیات می‌تواند منجر به کمبودهای تغذیه‌ای شود که خود می‌تواند سلامت اسکلتی و عضلانی را به خطر اندازد.

منابع

۱. Elma Ö, Yilmaz ST, Deliens T, Coppieters I, Clarys P, Nijs J, et al. Nutritional factors in chronic musculoskeletal pain: unravelling the underlying mechanisms. British Journal of Anaesthesia. 2020;125(2):e231-e3.
2. Geiker N, Mølgaard C, Iuliano S, Rizzoli R, Manios Y, Van Loon L, et al. Impact of whole dairy matrix on musculoskeletal health and aging–current knowledge and research gaps. Osteoporosis international. 2020;31(4):601-15.
3. Elma Ö, Yilmaz ST, Deliens T, Coppieters I, Clarys P, Nijs J, et al. Do Nutritional Factors Interact with Chronic Musculoskeletal Pain? A Systematic Review. Journal of Clinical Medicine. 2020;9(3):702.
4. Mendonça CR, Noll M, Castro MCR, Silveira EA. Effects of Nutritional Interventions in the Control of Musculoskeletal Pain: An Integrative Review. Nutrients. 2020;12(10):3075.